EXW teslim şekli: ihracatta neden FCA daha uygun EXW kâğıtta kolay, beyannamede sahipsiz.

EXW, Incoterms® 2020'de ne der

Kuralın metni kısadır. Satıcı malı belirlenen yerde, hiçbir toplama aracına yüklenmemiş hâlde alıcının tasarrufuna bırakır (A2). İhracat, transit ve ithalat gümrük işlemlerini yapmak ve ödemek alıcıya düşer (B7); ihracatta ödenecek vergi ve gümrük işlemi masrafları da alıcınındır (B9). Satıcının gümrükteki payı, alıcının isteği üzerine, riski ve masrafı alıcıya ait olmak üzere belge ve bilgi sağlamada yardım etmekten ibarettir (A7).

ICC aynı kuralın açıklayıcı notunda EXW'nin, malın ihraç edilmesinin hiç amaçlanmadığı yurt içi satışlara uygun olabileceğini yazar. İhracat gümrüğünde güçlük bekleyen alıcıya önerisi de açıktır: ihracat gümrüğü yükümlülüğünün ve masrafının satıcıda olduğu FCA'yı seçmek. ICC'nin karar listesi küçük ihracatçılara EXW'yi, kullanılacaksa, yalnızca yurt içi satışlarda düşünmelerini tavsiye eder. On bir kuralın genel tablosu için Incoterms® 2020 sayfasına, kalem kalem masraf dağılımı için teslim şekilleri masraf tablosuna bakın.

Türkiye'de beyannameyi kim verir

Okuduğumuz metinlerin hiçbirinde "yabancı alıcı ihracat beyannamesi veremez" diye tek bir cümle yok. Sonuç birkaç hükmün birlikte okunmasından çıkar ve hepsi aynı yöne bakar.

Pratikteki sonucu şudur: Türkiye'de yerleşik olmayan ve bir ihracatçı birliğine üye olmayan yabancı alıcı, kural olarak beyannamenin ihracatçı alanına kendini yazdıramaz. Beyanname ya Türk satıcı adına ya da alıcı hesabına çalışan başka bir Türk firması adına açılır. Sözleşmede EXW yazması bunu değiştirmez; yalnızca kimin yapacağını belirsiz bırakır. Alıcının atadığı forwarder'ın hukuki konumu için forwarder hukuken kimdir sayfasına bakın.

KDV istisnası neden satıcıya bağlı

KDV Kanunu ihracat teslimlerini vergiden istisna eder (m. 11/1-a). Bir teslimin ihracat teslimi sayılması için iki şart vardır: teslim yurt dışındaki bir müşteriye yapılmalı ve mal Türkiye gümrük bölgesinden çıkarak bir dış ülkeye varmalıdır (m. 12/1). Yurt dışındaki müşteri, ikametgâhı, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında olan alıcıdır (m. 12/2).

KDV Genel Uygulama Tebliği istisnanın nasıl belgeleneceğini yazar: gümrük beyannamesi ve yurt dışındaki alıcı adına düzenlenmiş satış faturası, istisnanın beyan edildiği KDV beyannamesine eklenir; fatura ile beyanname uyuşmazsa vergi dairesi gümrük müdürlüğünden bilgi ister (II/A-1.1.2). Yani satıcının istisna dosyası, kendi faturasının karşısında kendi ihracatını gösteren bir beyanname ister.

Tebliğ yakın bir durumu açıkça düzenler: mal ihraç edilmeden önce yurt dışındaki alıcı adına hareket eden yurt içindeki firmalarca işlenir ya da başka bir şekilde değerlendirilirse, bu firmalara yapılan teslim vergiye tabidir, onların yaptığı ihracat istisnadır (II/A-1.1.1). Düz bir EXW alımında Tebliğ bu kadar açık değildir; ama istisna satıcının kendi faturasıyla eşleşen bir beyannameyle belgelenir (II/A-1.1.2). Beyannameyi alıcının Türkiye'deki bir firması kendi adına açarsa satıcının istisnayı belgeleyecek beyannamesi olmaz ve satış KDV'li yurt içi teslim olarak ele alınabilir; mali müşavirinize teyit ettirin. İstisnalı işlem nedeniyle yüklenilen ve indirilemeyen KDV de o işlemi yapana iade edilir (m. 32).

Satıcının, malı ihracatçıya ihraç edilmek şartıyla teslim etmesi ayrı bir rejimdir (m. 11/1-c); kendi süreleri ve şartları vardır. Hangisinin size uyduğunu mali müşavirinizle konuşun.

Yükleme riski ve FCA

EXW'de teslim, mal alıcının tasarrufuna yüklenmeden bırakıldığında gerçekleşir ve risk o anda geçer. Oysa yüklemeyi çoğu zaman satıcı yapar: forklift ve rampa onun tesisindedir, iş güvenliği kuralları yabancı personeli içeri almayı zorlaştırır. ICC bu durumda, satıcı yüklerken çıkan hasarın riskinin yüklemeye fiilen katılmamış alıcıda kalabileceğini kabul eder ve tarafların bunu önceden kararlaştırmasını önerir.

FCA bu boşluğu kapatır. Teslim yeri satıcının işyeriyse teslim, mal alıcının ayarladığı araca yüklendiğinde gerçekleşir; yükleme sırasındaki risk satıcıda kalır ve ihracat gümrüğünü satıcı yapar (FCA A7). Teslim yeri aynı fabrika olabilir, alıcı aynı aracı gönderir; değişen yalnızca yükleme ve gümrüğün kimde olduğudur.