DDP teslim şekli: AB'ye satışta KDV ve gümrük Vergiyi satıcı öder, beyanı AB'de biri verir.

Incoterms® 2020'de DDP ne der

DDP, kuralların satıcıya en çok iş yükleyen ucudur. ICC'nin Nisan 2025 tarihli rehber notu bunu bir tabloyla gösterir: 11 kuralın onunda ithalat gümrüğünü alıcı yapar ve vergiyi alıcı öder; yalnız DDP'de ikisi de satıcıdadır. Notun ifadesiyle DDP'de satıcı, varış ülkesindeki bütün vergi, harç ve ithalat formalitelerinden sorumludur.

"DDP kalktı mı?" sorusunun kaynağı genellikle başka iki kuraldır. Kaldırılan DDP değil, Incoterms® 2010'da yerini DAP'a bırakan DDU ile 2020'de DPU adını alan DAT'tır; ayrıntı Incoterms® 2020: 11 kural sayfasında. DDP bugün de çok modlu yedi kuraldan biridir ve denizyolu, karayolu, havayolu ya da demiryolu fark etmeksizin kullanılabilir.

ICC aynı zamanda bu kurala karşı uyarır. Incoterms® 2020'nin giriş metni iki uç kuralı yan yana koyar: EXW'de satıcının yalnız malı alıcının emrine hazır etmesi yükleme ve ihracat gümrüğünde sorun çıkarabilir, bu yüzden satıcıya FCA önerilir; DDP'de ise satıcının bazı yükümlülükleri, örneğin ithalat gümrüğü, yalnız alıcının ülkesinde yerine getirilebilir. Bunu fiilen ya da hukuken yapmak satıcı için zor olabilir ve giriş metni bu durumda DAP ya da DPU'yu düşünmeyi önerir. Kuralların öteki ucunun Türkiye'den ihracatta ne anlama geldiği EXW ile Türkiye'den ihracat sayfasında.

Türkiye tarafında DDP, ihracat beyannamesine ve faturaya yazılan teslim şeklidir; kodun hangi alana yazıldığı teslim şeklinin beyannamede ve e-faturada yazılışı sayfasında. DDP fiyatının FCA ya da DAP fiyatından nasıl kurulduğu teslim şekline göre fiyat hesaplama sayfasında.

AB'de ithalat beyanını kim verir

Birlik Gümrük Kodu'na göre gümrük beyanını, beyan edilen rejim için gereken bütün bilgiyi verebilen ve eşyayı gümrüğe sunabilen herkes verebilir (m. 170/1). Ama beyan sahibinin AB gümrük bölgesinde yerleşik olması şarttır (m. 170/2). Beyan sahibi, beyanı kendi adına veren ya da beyan kendi adına verilen kişidir (m. 5/15).

Satıcı AB'de yerleşik değilse beyanı bir gümrük temsilcisi aracılığıyla verir. Kod iki tür temsil tanır (m. 18/1): doğrudan temsilde temsilci başkasının adına ve hesabına, dolaylı temsilde kendi adına ama başkasının hesabına hareket eder. Temsilcinin kendisi de AB'de yerleşik olmalıdır (m. 18/2). Temsilci, temsil ettiği kişi adına hareket ettiğini ve temsilin doğrudan mı dolaylı mı olduğunu bildirir; temsilci olarak hareket ettiğini bildirmeyen kendi adına ve hesabına hareket etmiş sayılır (m. 19/1).

Pratik sonuç: AB dışındaki satıcı DDP ile satıyorsa beyan çoğu durumda dolaylı temsilci üzerinden verilir. Dolaylı temsilde beyan sahibi temsilcidir ve gümrük borcunun borçlusudur; beyan hesabına verilen satıcı da borçludur (m. 77/3). Yanlış bilgiyle vergi eksik tahakkuk ederse, bilginin yanlış olduğunu bilen ya da makul olarak bilmesi gereken bilgi sağlayıcı da borçlu olur. Temsilci başkasının borcunu üstlendiği için dolaylı temsili kabul edip etmemek onun kararıdır: teminat ya da ön ödeme isteyebilir, AB dışındaki satıcı için bu işi hiç almayabilir. Teklif vermeden önce temsilciyi bulun ve şartlarını yazılı alın.

Kurallar değişiyor. Yeni Birlik Gümrük Kodu, Tüzük (AB) 2026/2108, 21 Eylül 2027'den itibaren uygulanacak (m. 287/2). Yeni metinde ithalatçının AB'de yerleşik olması şarttır; istisnalardan biri, ithalatçının AB'de yerleşik bir dolaylı temsilciyle temsil edilmesidir (m. 27/3-e). AB dışındaki ithalatçı adına hareket eden dolaylı temsilci ise ithalatçının yükümlülükleri bakımından ithalatçı sayılır (m. 33/3): bilgiyi vermek, vergilerin ödenmesini sağlamak, eşyanın diğer mevzuata uygunluğunu sağlamak. Reformun takvimi 2026'da gümrükte ne değişti sayfasında.

İthalat KDV'si ve KDV kaydı

Türkiye'den AB'ye giden A.TR'li sanayi ürününde gümrük vergisi yoktur; ithalat KDV'si ise kural olarak her sevkiyatta doğar. Bu yüzden Türk ihracatçısı için DDP'nin parasal yükü çoğu zaman gümrük vergisi değil, ithalat KDV'sidir; ürüne göre özel tüketim vergisi ve anti-damping vergisi de eklenebilir. Hangi vergilerin doğduğu Türkiye'den AB'ye ithalat sayfasında; matrahın gümrük kıymetine vergiler eklenerek kurulması mantığı Türkiye ithalatında da aynıdır ve sırası ithalat vergisi hesaplama sayfasında.

İthalat KDV'sini kimin ödeyeceğini ithalat ülkesi belirler (KDV Direktifi m. 201). DDP'de satıcı kendi hesabına ithal ettiği için zincir buradan sonra satıcıyı o ülkenin KDV sistemine bağlar:

• Satış o ülkede bir teslim olur. Taşıma AB dışında başlıyorsa, KDV borçlusu olarak belirlenen ithalatçının teslimi ve sonraki teslimler ithalat ülkesinde yapılmış sayılır (m. 32). Yani DDP satıcısının alıcıya satışı, o ülkede KDV'ye tabi bir yurt içi teslimdir.
• Bu teslimin KDV'sini kural olarak satıcı öder (m. 193). Üye ülke, o ülkede yerleşik olmayan satıcının teslimlerinde vergiyi alıcıya ödetebilir (m. 194); bunu yapıp yapmadığı ülkeye göre değişir.
• KDV kaydı gerekebilir. Üye ülkeler, kendi topraklarında indirim hakkı doğuran teslim yapan vergi mükelleflerine numara verir; vergiyi yalnız alıcının ödediği teslimler bunun dışındadır (m. 214/1-a).
• İthalat KDV'sinin geri alınması kayda bağlıdır. Mükellef, vergili işlem yaptığı ülkede ithalatta ödediği KDV'yi indirebilir (m. 168-e). AB dışı mükellefin kayıtsız iade yolu 86/560/AET sayılı Direktiftir (m. 171/2), ama bu yol o ülkede teslim yapmamış mükellef içindir (86/560/AET m. 1/1). DDP satışı ithalat ülkesinde bir teslim olduğundan (m. 32) satıcı bu yola ancak o teslimin KDV'sini ülke alıcıya ödetiyorsa (m. 194) girebilir (m. 171/2, ikinci paragraf); öteki durumda KDV kaydı ve beyanname üzerinden indirim gerekir. İade yolunda da üye ülke karşılıklılık şartı koyabilir ve vergi temsilcisi isteyebilir (86/560/AET m. 2/2–3).
• Gümrükte ödememek mümkün olabilir. Üye ülke, ithalat KDV'sinin gümrükte değil KDV beyannamesinde gösterilmesine izin verebilir (m. 211); bunun için o ülkede KDV beyannamesi veren biri olmak gerekir.

Bu maddelerin hangisinin, hangi şartla uygulandığı ulusal mevzuattadır. DDP teklifi vermeden önce o ülkede bir vergi danışmanına iki soru sorun: KDV kaydı gerekiyor mu ve ithalat KDV'si nasıl geri alınır?

CBAM eşyası DDP satılırsa

Çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen gibi CBAM eşyası AB'ye yalnız yetkili CBAM beyan sahibi tarafından ithal edilebilir (Tüzük (AB) 2023/956 m. 4). Tüzük ithalatçıyı, serbest dolaşım beyanını kendi adına ve hesabına veren kişi olarak, beyan dolaylı temsilciyle verilmişse beyanın hesabına verildiği kişi olarak tanımlar (m. 3/15). DDP'de bu kişi Türkiye'deki satıcıdır.

İthalatçı AB'de yerleşik değilse yetkili CBAM beyan sahibi statüsünü dolaylı gümrük temsilcisi alır; ithalatçının 50 ton eşiği nedeniyle muaf olup olmaması bunu değiştirmez (m. 5/2). Temsilci bu durumda o eşya için ithalatçının CBAM yükümlülüklerini taşır (m. 5/2a). Yani DDP'de temsilci yalnız gümrük beyanını değil, CBAM beyanını ve sertifikayı da üstlenmeyi kabul etmelidir; etmezse eşya ithal edilemez. Emisyon verisi ve maliyet paylaşımı CBAM: Türk ihracatçısı için sayfasında.

DAP ne zaman daha az risklidir

DAP'ta satıcı malı yine alıcının kapısına kadar getirir ve riski oraya kadar taşır; ithalat gümrüğü ve ithalat vergileri alıcıdadır. ICC'nin akış şeması seçimi tam bu soruya bağlar: varış ülkesinde ithalat izinlerini alıp ithalat formalitelerini yapabilecek, ithalat KDV'sini geri alabilecek misiniz? Cevap hayırsa ICC'nin rehber notunun da önerdiği gibi DDP yerine DAP, boşaltma da sizdeyse DPU. Masraf kalemlerinin bu üç kuralda kime düştüğü teslim şekilleri masraf tablosu sayfasında.

Uygulamada sık görülen bir ara yol, "DDP, KDV hariç" gibi bir ekle gümrük vergisini satıcıya, ithalat KDV'sini alıcıya bırakmaktır. Incoterms® bu tür değişiklikleri yasaklamaz, ama giriş metni bunların tehlikeli olduğunu söyler: taraflar değişikliğin etkisini sözleşmede son derece açık yazmalı ve masraf paylaşımını değiştiriyorlarsa teslim ve risk noktasını da değiştirip değiştirmediklerini belirtmelidir. Bir sorun daha var: ithalat KDV'sinin borçlusunu sözleşme değil, ithalat ülkesi belirler (KDV Direktifi m. 201). Alıcının ödeyebilmesi, o ülkenin onu KDV borçlusu olarak tanımasına bağlıdır. Varyantların ayrıntısı Incoterms® 2020 sayfasında.

Türkiye'den AB'ye karayolu taşımacılığı sevkiyatlarımızda ihracat beyannamesini ve A.TR, EUR.1 gibi dolaşım belgelerini kendi gümrük müşavirimiz hazırlar; AB'deki ithalat beyanı AB'de yerleşik bir gümrük temsilcisinin işidir.