On bir kural, tek soru.

Incoterms kuralı ne yapar, ne yapmaz

Bir Incoterms® kuralı üç soruya cevap verir: malın nerede teslim edildiği, riskin nerede el değiştirdiği ve hangi masrafın kime ait olduğu. Her kural, satıcı yükümlülükleri A1–A10 ve alıcı yükümlülükleri B1–B10 olmak üzere onar maddede düzenlenir.

Kurallar başlı başına bir satış sözleşmesi değildir; ancak mevcut bir sözleşmeye atıfla onun parçası olurlar. ICC'nin kendi listesine göre kuralların düzenlemediği konular şunlardır:

• Sözleşmenin kurulup kurulmadığı
• Malın özellikleri ve ayıplı olup olmadığı
• Bedelin ödeme zamanı, yeri, yöntemi ve para birimi
• Sözleşmeye aykırılığın sonuçları ve başvurulabilecek çareler
• Mülkiyetin ne zaman geçtiği
• Yaptırım, ambargo ve gümrük tarifelerinin etkisi

Bu yüzden sözleşmeyi tek satırlık bir teslim şekli cümlesine indirgemek risklidir. Mülkiyeti saklı tutma kaydı, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü ayrıca yazılmalıdır.

Dört grup: E, F, C, D

On bir kural, satıcının üstlendiği yükün artış sırasına göre dört harfle gruplanır. Bu grup mantığını bilmek, bir kuralı ilk kez gördüğünüzde bile kabaca ne anlama geldiğini çıkarmanızı sağlar.

E — Çıkış

Satıcı malı kendi işyerinde hazır eder, orada bırakır. Tek kural: EXW.

F — Ana taşıma ödenmemiş

Satıcı malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar; ana navlunu alıcı öder. FCA, FAS, FOB.

C — Ana taşıma ödenmiş

Satıcı ana navlunu öder ama risk erken, çıkışta alıcıya geçer. Grubun ayırt edici özelliği ve en çok yanlış anlaşılan yanı budur. CFR, CIF, CPT, CIP.

D — Varış

Satıcı malı varış yerine kadar getirir ve riski oraya kadar taşır. DAP, DPU, DDP.

11 kural tek tek

EXW — İşyerinde teslim

Satıcı malı kendi işyerinde, herhangi bir araca yüklemeden ve ihracat gümrüğünü yapmadan alıcının tasarrufuna bırakır. Risk ve masrafın tamamı bu noktadan sonra alıcıya geçer. ICC bu kuralın esas olarak yurt içi ticarete uygun olduğunu belirtir ve uluslararası satışta güçlük doğurduğuna işaret eder.

Türkiye'ye özgü sorun: yabancı alıcı Türkiye'de ihracatçı sıfatıyla beyanname veremez. Sözleşmede EXW yazsa bile ihracat beyannamesini fiilen Türk ihracatçı açtırır — üstlenmediği bir yükümlülüğü ve gümrük müşavirliği masrafını taşır.

FCA — Taşıyıcıya masrafsız teslim

Satıcı malı, alıcının belirlediği taşıyıcıya belirlenen yerde teslim eder ve ihracat gümrük işlemlerini tamamlar. Teslim yeri satıcının işyeri ise satıcı malı alıcının aracına yükler; başka bir yer ise satıcı malı kendi aracının üzerinde, boşaltılmamış hâlde teslim eder.

ICC'nin karar akış şemasında, yük konteynerle veya çok modlu gidiyorsa ya da teslim bir iç terminale veya liman terminaline yapılacaksa seçilmesi söylenen F kuralı budur. Ayrıntı: konteyner yükünde FOB mu FCA mı.

FAS — Gemi doğrultusunda masrafsız teslim

Satıcı malı yükleme limanında geminin yanına, rıhtıma veya mavnaya bırakır ve ihracat gümrüğünü yapar. Yalnızca deniz ve iç su yolu. Dökme yükte ve konteynere girmeyen ağır parçalarda kullanılır.

FOB — Gemide masrafsız teslim

Satıcı malı yükleme limanında alıcının belirlediği geminin güvertesine yükler; risk ve masraf bölünmesi tam bu anda gerçekleşir. Yalnızca deniz ve iç su yolu. ICC, FOB'un dökme yük ve geleneksel genel kargo için — ya da satıcının konteyneri bizzat gemiye yüklettiği durumlar için — uygun olduğunu belirtir.

CFR — Masraflar ve navlun dahil

Satıcı varış limanına kadar navlunu öder, ancak risk mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Sigorta yükümlülüğü yoktur. Yalnızca deniz ve iç su yolu.

CIF — Masraflar, sigorta ve navlun dahil

CFR'ye ek olarak satıcı, alıcı yararına yük sigortası yaptırır. Risk yine yükleme limanında geçer. Incoterms® 2020'de CIF'in asgari teminat seviyesi değiştirilmemiş, Institute Cargo Clauses (C) düzeyinde bırakılmıştır. Taraflar sözleşmeyle daha yükseğini kararlaştırabilir.

CPT — Taşıma ücreti ödenmiş olarak teslim

Satıcı taşımayı belirlenen varış yerine kadar ayarlar ve öder; risk ise malı ilk taşıyıcıya teslim ettiği anda alıcıya geçer. Her taşıma modunda kullanılabilir. Sigorta yükümlülüğü yoktur.

Bursa'daki bir fabrikadan Hamburg'a CPT satan ihracatçıda ilk taşıyıcı çoğu zaman yurt içi kamyoncudur — yani risk daha fabrika çıkışında alıcıya geçer, satıcı ise navlunu Hamburg'a kadar ödemeye devam eder.

CIP — Taşıma ve sigorta ödenmiş olarak teslim

CPT'ye ek olarak satıcı sigorta yaptırır; risk yine ilk taşıyıcıya teslimde geçer. Incoterms® 2020'nin en önemli maddi değişikliklerinden biri buradadır: CIP'te satıcının sağlaması gereken asgari teminat, Institute Cargo Clauses (A) — "tüm riskler" — seviyesine yükseltilmiştir.

DAP — Belirlenen yerde teslim

Satıcı malı varış yerinde, gelen araçtan boşaltılmaya hazır hâlde teslim eder. Boşaltma alıcıya aittir. İthalat gümrük işlemleri ve vergileri alıcıdadır. Her taşıma modunda kullanılabilir. Incoterms® 2010'da kaldırılan DDU'nun bugünkü karşılığıdır.

DPU — Belirlenen yerde boşaltılmış olarak teslim

Satıcı malı varış yerinde gelen araçtan boşaltarak teslim eder. 11 kural içinde satıcıya boşaltma yükümlülüğü getiren tek kuraldır. Incoterms® 2010'daki DAT kuralının yeniden adlandırılmış hâlidir; ad değişikliğinin sebebi varış yerinin bir "terminal" olmak zorunda olmamasıdır.

DDP — Gümrük vergileri ödenmiş olarak teslim

Satıcının azami yükümlülük üstlendiği kuraldır: malı varış yerine getirir, ihracat, transit ve ithalat gümrük işlemlerinin tamamını yapar, ithalat vergilerini öder. Boşaltma, taşıma sözleşmesinde aksi yazmıyorsa alıcıya aittir.

Dikkat: çoğu ülkede ithalat beyannamesi verecek kişinin o ülkede yerleşik ve vergi kayıtlı olması aranır. Yerleşik olmayan satıcı ithalat KDV'sini de geri alamaz.

Hangi kural hangi taşıma modunda

Bu ayrım kuralların en katı yanıdır ve en sık ihlal edilenidir. Dört kural — FAS, FOB, CFR, CIF — yalnızca deniz ve iç su yolu taşıması içindir, çünkü hepsi teslim noktasını "gemi" üzerinden tanımlar.

Incoterms 2010'dan ne değişti

• DAT kaldırıldı, DPU geldi. Varış yerinin bir terminal olmak zorunda olmadığını göstermek için yeniden adlandırıldı.
• CIP'in asgari sigorta seviyesi yükseldi. ICC (C)'den ICC (A)'ya çıktı. CIF'te seviye değişmedi.
• Masraflar tek maddede toplandı. 2010'da A6/B6'daydı ve bazı kalemler başka maddelere dağılmıştı; 2020'de hepsi A9/B9'da.
• FCA'da yükleme konşimentosu seçeneği açıldı. Taraflar, akreditifin "on board" şartını karşılamak üzere taşıyıcının satıcıya yükleme kaydı taşıyan bir belge düzenlemesini kararlaştırabilir.
• Güvenlik kaynaklı yükümlülükler ve masraflar daha görünür biçimde düzenlendi.