Konteyner gemiye günler önce girer.
Yük konteynerdeyse FCA doğru, FOB yanlış kuraldır. Sebep basit: konteyner limana, gemiye yüklenmeden günler önce teslim edilir. FOB'da risk ancak mal gemiye yüklendiğinde alıcıya geçtiği için, kapıdan girişten yüklemeye kadar geçen sürede satıcı, fiilen kontrol edemediği bir malın riskini taşır. ICC, kendi karar akış şemasında bu durumda FCA seçilmesini söyler.
Risk boşluğu tam olarak nerede
Bir konteyner sevkiyatında olayların gerçek sırası şudur: konteyner fabrikada yüklenir, mühürlenir, limana veya konteyner sahasına (CY) götürülür, kapıdan girer, sahada bekler, sonunda gemiye yüklenir. Kapıdan girişle gemiye yükleme arasında günler geçer.
Hangi konteyner tipini kullandığınız bu zinciri değiştirmez — ölçü ve kapasite ayrı bir konudur. Değişen tek şey riskin nerede el değiştirdiğidir.
FOB'un risk devir noktası bu zincirin en sonundadır — mal gemiye yüklendiği an. Yani konteyner sahada beklerken çıkan bir yangın, hırsızlık veya elleçleme hasarı hâlâ satıcının zararıdır. Oysa konteyner o sırada satıcının değil, limanın ve taşıyıcının elindedir. Satıcı ne kapıyı açabilir, ne istifi değiştirebilir, ne de riski yönetebilir.
FOB ile FCA arasındaki fark
| Konu | FOB | FCA |
|---|---|---|
| Taşıma modu | Yalnızca deniz ve iç su yolu | Her mod ve çok modlu taşıma |
| Risk devir noktası | Mal gemiye yüklendiğinde | Mal taşıyıcıya teslim edildiğinde |
| İhracat gümrüğü | Satıcı | Satıcı |
| Teslim yeri | Yükleme limanı, gemi güvertesi | Sözleşmede belirtilen herhangi bir yer |
| Yükleme kimde | Satıcı gemiye yükler | Satıcı işyerinde satıcı yükler; başka yerde boşaltmaz |
| Konteyner için uygun mu | Hayır — ICC önermiyor | Evet — ICC'nin önerdiği kural |
| Havayolu için | Kullanılamaz | Kullanılabilir |
ICC, FOB'un dökme yük ve geleneksel genel kargo için — ya da satıcının konteyneri bizzat gemiye yüklettiği durumlar için — uygun olduğunu belirtir. Konteyner ve çok modlu taşımada FCA önerilir.
Peki akreditif "on board" istiyorsa
Pratikte FCA'dan vazgeçilmesinin en yaygın sebebi budur. Akreditif "on board" kayıtlı okyanus konşimentosu ister; satıcı FCA'da teslimini gemiye yüklemeden tamamladığı için bu belgeyi kendi adına düzenletemez. Belgeyi zorlarsa ibraz rezervli olur ve ödeme alıcının kabulüne kalır.
Yaygın ama yanlış çözüm: sözleşmeyi FOB'a çevirmek. Bu, bankanın belge şartını çözer ama satıcıya yukarıda anlatılan risk penceresini geri açar.
Incoterms® 2020 bu soruna doğrudan bir seçenek getirdi: taraflar, taşıyıcının satıcıya yükleme kaydı taşıyan bir taşıma belgesi düzenlemesini kararlaştırabilir. Bu seçenek sözleşmede açıkça yazılmalı ve akreditif metni buna göre düzelttirilmelidir.
Yük konteynerdeyse veya çok modlu gidiyorsa FCA. Teslim yerini tam adresle yazın — "FCA İstanbul" değil, "FCA [tesis adı ve adres]" veya "FCA [terminal adı]".
Yük dökme veya konvansiyonel genel kargoysa ve satıcı gemiye bizzat yüklüyorsa FOB. Bu, kuralın tasarlandığı senaryodur.
Akreditif "on board" istiyorsa yine FCA seçin, ama Incoterms® 2020'nin yükleme kaydı seçeneğini sözleşmeye yazın ve akreditifi buna göre düzelttirin. Belge sorununu kural değiştirerek çözmeyin.
Ne zaman yanlış gider
Konteyner sahada hasar görüyor, taraflar birbirini suçluyor
FOB yazılmış bir sevkiyatta konteyner CY'de beklerken hasar görür. Alıcı "risk sende, mal gemiye yüklenmedi" der; satıcı "mal benim elimden çıktı" der. Sözleşmeye göre alıcı haklıdır. Satıcı hem malı hem de çoğu zaman sigortayı kaybeder, çünkü poliçe FOB varsayımıyla düzenlenmiştir.
FCA yazılıp teslim yerinin belirsiz bırakılması
FCA'da yükleme sorumluluğu teslim yerine göre tersine döner: satıcının işyerinde satıcı yükler, başka bir yerde satıcı kendi aracının üzerinde teslim eder ve boşaltmaz. Yer tam yazılmazsa forklifti kimin tutacağı, aracın beklemesi ve boş konteyner iadesi tartışmalı kalır.
Havayolu sevkiyatına FOB yazılması
FOB yalnızca deniz ve iç su yolu içindir; havayolunda karşılığı yoktur. Hava konşimentosunda "FOB" görmek, akreditifte rezerv ve beyannamede kıymet tartışması doğurur. Ayrıntı: taşıma moduna göre teslim şekli.
Sık sorulanlar
FCA'da navlunu kim öder?
Alıcı. FCA bir F kuralıdır: satıcı malı teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar, ana navlunu alıcı öder. Bu yönüyle FOB ile aynıdır — fark, teslimin nerede gerçekleştiğindedir.
EXW ile FCA arasındaki fark ne?
İki kritik fark var. Birincisi: ihracat gümrüğü. EXW'de alıcıya, FCA'da satıcıya aittir. İkincisi: yükleme. EXW'de satıcı malı araca yüklemek zorunda bile değildir; FCA'da teslim satıcının işyerinde yapılıyorsa satıcı yükler.
Türkiye'den ihracatta bu fark özellikle önemlidir: yabancı alıcı Türkiye'de ihracatçı sıfatıyla beyanname veremediği için EXW pratikte yürümez, FCA yürür.
FCA'da konşimentoyu kim alır?
Taşıma sözleşmesini alıcı yaptığı için taşıma belgesi normalde alıcı adına düzenlenir. Satıcının teslimi ispatlayacak belgesi ise taşıyıcının verdiği tesellüm kaydıdır.
Akreditifli işlemde bu yetmeyebilir; o durumda Incoterms® 2020'nin yükleme kaydı seçeneği sözleşmeye yazılır.
Kaynaklar
- ICC — Incoterms® 2020 Checklist and Flowcharts ICC'nin kendi karar akış şeması: konteynerli veya çok modlu taşımada FCA, geleneksel şekilde gemiye yüklenen genel/dökme yükte FOB seçilmesini söyler; CIP'te "all risks" (LMA/IUA A klozu) teminatını belirtir · ICC Yayın No. 817E, ISBN 978-92-842-0626-1, © 2022 · library.iccwbo.org (PDF, ücretsiz) · erişim 01.09.2026
- ICC — Incoterms® 2020 Giriş metni (Yayın No. 723E) Konteynerli yükte FCA önerisi ve FOB'un uygun olduğu haller Giriş bölümü Charles Debattista (ICC Özel Danışmanı, Incoterms® 2020 Taslak Grubu) imzalıdır; metnin kendi kaydına göre görüşler yazarına aittir ve kuralların parçası değildir. · icc-switzerland.ch · erişim 01.09.2026
- ICC — Incoterms® 2020 resmî sayfası Kuralların kapsamı ve yürürlüğü · iccwbo.org · erişim 01.09.2026
- UTİKAD — Incoterms 2020 duyurusu (Sayı 2020/009) FCA'da sağlanan açıklığı teyit eder · utikad.org.tr · erişim 01.09.2026
- ICC — Akreditif kural setleri dizini (UCP 600, eUCP 2.1, ISBP) Belge uyumsuzluğu ve elektronik ibraz kuralları · library.iccwbo.org · erişim 01.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya gümrük müşavirliği tavsiyesi değildir. Akreditif metninin düzeltilmesi bankanızla ve alıcınızla birlikte yürütülmesi gereken bir işlemdir. Incoterms®, ICC'nin tescilli markasıdır.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. Dayanak: ICC Incoterms® 2020.