Hangi kalemi kim öder.
Incoterms® 2020'de tek bir masraf devir noktası yoktur; 11 kuralın her biri masrafı farklı yerde böler. Kabaca: E kuralında (EXW) neredeyse her şey alıcıya, F kuralında (FCA, FAS, FOB) ihracat gümrüğüne kadarı satıcıya, C kuralında (CFR, CIF, CPT, CIP) ana navlun satıcıya ama risk erken alıcıya, D kuralında (DAP, DPU, DDP) varışa kadarı satıcıya aittir. Aşağıdaki tablo bunu kalem kalem gösterir.
Masraf tablosu
Satırlar Incoterms® 2020'nin 11 kuralı, sütunlar bir sevkiyatta gerçekten faturalanan kalemler. Kalem adları Türk sektöründe kullanıldığı gibi yazıldı — ordino ve ardiye dahil, çünkü fatura bu adlarla gelir.
← Tabloyu yana kaydırın →
| Kural | Ambalaj | Yükleme | İhracat gümrüğü | Çıkış iç taşıma | Kalkış THC | Ana navlun | Sigorta | Varış THC | Ordino | İthalat vergileri | Varış iç taşıma | Boşaltma |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | S | A | A | A | A | A | — | A | A | A | A | A |
| FCA | S | D | S | D | A | A | — | A | A | A | A | A |
| FAS | S | S | S | S | D | A | — | A | A | A | A | A |
| FOB | S | S | S | S | S | A | — | A | A | A | A | A |
| CFR | S | S | S | S | S | S | — | D | A | A | A | A |
| CIF | S | S | S | S | S | S | S | D | A | A | A | A |
| CPT | S | S | S | S | S | S | — | D | A | A | A | A |
| CIP | S | S | S | S | S | S | S | D | A | A | A | A |
| DAP | S | S | S | S | S | S | — | S | S | A | S | A |
| DPU | S | S | S | S | S | S | — | S | S | A | S | S |
| DDP | S | S | S | S | S | S | — | S | S | S | S | A |
Sigorta sütunundaki “—” sözleşmesel yükümlülük yok demektir, sigorta gereksiz demek değildir. Yalnızca CIF ve CIP'te satıcının sigorta yaptırma zorunluluğu vardır. Diğer kurallarda riski taşıyan taraf kendi menfaatine sigorta yaptırır — çoğu hasar dosyası bu ayrımın atlanmasından çıkar. Ayrıntı: Incoterms® 2020: 11 kural.
Risk devri ile masraf devri aynı yer değildir
Tablonun tek başına anlatamadığı şey bu. Incoterms® kurallarında riskin geçtiği nokta ile masrafların bittiği nokta ayrı ayrı tanımlanır ve C kurallarında bu ikisi kasıtlı olarak birbirinden ayrılır.
Bir CIF sevkiyatında satıcı navlunu varış limanına kadar öder, ama risk mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Yani gemi yolda batarsa, navlunu satıcı ödemiş olmasına rağmen zarar alıcınındır ve alıcının muhatabı satıcı değil, sigortacı ve taşıyıcıdır.
Tabloyu nasıl okumalı
D harfi "belirsiz" demek değil, "sözleşmeye bakılacak" demektir. Üç yerde çıkar ve üçünde de sebebi farklıdır:
- FCA · Yükleme ve çıkış iç taşıma
- Teslim yeri satıcının işyeri ise satıcı malı alıcının aracına yükler. Teslim yeri başka bir yer ise satıcı malı kendi aracının üzerinde, boşaltılmamış hâlde teslim eder. Sorumluluk yer değiştikçe tersine döner — bu yüzden "FCA İstanbul" değil, tam adres yazılmalıdır.
- FAS · Kalkış terminal masrafları
- Satıcı malı gemi doğrultusunda rıhtıma bırakır. Rıhtımdan gemiye yüklemenin ve buna bağlı terminal kalemlerinin kime düştüğü limanın uygulamasına ve sözleşmeye bağlıdır.
- C kuralları · Varış terminal masrafları
- Satıcı navlunu ödemiştir, ama varış terminalindeki elleçlemenin navluna dahil olup olmadığı taşıma sözleşmesine bağlıdır. Bu, aşağıda anlatılan çifte faturalama sorununun kaynağıdır.
THC neden iki kez faturalanır
Bir C kuralında (özellikle CFR ve CIF) satıcı navlunu öderken varış terminali masrafının navluna dahil olduğunu varsayar. Hat ise varışta alıcıdan ayrıca terminal elleçleme ücreti keser. Sonuç: aynı kalem iki kez ödenir ve taraflar birbirini suçlar.
Incoterms® 2020'de her kuralın bütün masraf kalemleri tek bir maddede — satıcı için A9, alıcı için B9 — toplanmıştır. Incoterms® 2010'da masraflar A6/B6'daydı ve bazı kalemler başka maddelere dağılmıştı. Bu değişikliğin amacı tam olarak bu tartışmayı bitirmekti: tarafın hangi masraftan sorumlu olduğu tek yerden okunabilir.
Uygulamada iş yine de sözleşmeye bakar: teklif alırken navlunun "all-in" mi yoksa yalnızca deniz ayağı mı" olduğunu ve varış terminal masraflarının dahil olup olmadığını yazılı olarak sorun.
Bu kalemlerin çoğu konteyner başına hesaplanır; kaç konteyner tuttuğunuz ise yükünüzde hacmin mi ağırlığın mı önce dolduğuna bağlıdır.
Yük konteynerdeyse F kuralı olarak FCA seçin, FOB değil. Konteyner limana gemiye yüklenmeden günler önce teslim edilir. FOB'da risk ancak mal gemiye yüklendiğinde geçtiği için, kapıdan girişten yüklemeye kadar geçen sürede oluşan hasar hâlâ satıcının üzerindedir — oysa mal fiilen satıcının kontrolünde değildir.
Alıcıya varışa kadar fiyat vereceksiniz ama ithalat gümrüğünü üstlenmek istemiyorsanız DAP seçin, DDP değil. DDP'de ithalat beyannamesini satıcı verir; çoğu ülkede beyanı verecek kişinin o ülkede yerleşik ve vergi kayıtlı olması aranır. Yerleşik olmayan satıcı ithalat KDV'sini de geri alamaz.
EXW yazmadan önce Türkiye'deki ihracat beyannamesini kimin açacağını düşünün. Yabancı alıcı Türkiye'de ihracatçı sıfatıyla beyanname veremez. Sözleşmede EXW yazsa bile beyannameyi fiilen ihracatçı açtırır — üstlenmediği bir masrafı ve yükümlülüğü taşır.
Ne zaman yanlış gider
Sözleşmede sürüm yazılmaması
"FOB İzmir" yazıp sürüm belirtmemek. Taraflardan biri Incoterms® 2010'a, diğeri 2020'ye dayandığında DPU'nun eski adı (DAT) ve CIP'in sigorta seviyesi gibi noktalarda uyuşmazlık çıkar. Hangi sürümün uygulanacağı hakemin yorumuna kalır.
Doğrusu: kural + mümkün olduğunca kesin yer + sürüm. Örnek: “FCA Ambarlı Limanı, İstanbul, Incoterms® 2020”.
CIP fiyatının eski sigorta seviyesiyle hesaplanması
Incoterms® 2020'nin en önemli maddi değişikliklerinden biri: CIP'te satıcının sağlaması gereken asgari teminat, Institute Cargo Clauses (A) — "tüm riskler" — seviyesine yükseltildi. CIF'te ise asgari seviye (C) olarak bırakıldı.
Poliçe (C) düzeyinde çıkarsa satıcı CIP'i ihlal etmiş olur ve hasar hâlinde teminat farkını kendi cebinden öder. Ters hata da yaygın: ihracatçı prim artışını fiyata yansıtmayı unutur.
(C) klozunun "all risks" sanılması
CIF'in asgari teminatı olan ICC (C) klozu sınırlı sayıda sayılan rizikoyu karşılar. Hırsızlık, teslim edilmeme, ıslanma, kırılma ve ezilme tipik olarak kapsam dışıdır. Konteyner içinde ezilen yükte alıcı hasar ihbarı yapar, sigortacı reddeder ve taraflar arasında sözleşmesel bir uyuşmazlık doğar.
Akreditifin teslim şekliyle çelişmesi
En sık örnek: satış FCA ama akreditif "on board" kayıtlı okyanus konşimentosu istiyor. Satıcı FCA'da teslimini gemiye yüklemeden tamamladığı için bu belgeyi düzenletemez; ibraz rezervli olur ve ödeme alıcının kabulüne kalır.
Doğrusu: FCA'yı seçip taşıma belgesi şartını sözleşmeye açıkça yazmak ve akreditif metnini buna göre düzelttirmek.
DDP faturasının olduğu gibi gümrük kıymeti sanılması
DDP bedeli Türkiye içi taşımayı, boşaltmayı ve ithalat vergilerini de içerir. Bunlar ayrıştırılıp indirilmezse kıymet şişer, fazla gümrük vergisi ve KDV ödenir. Tersi hata da yaygındır: EXW faturaya yurt dışı navlun ve sigortanın eklenmemesi.
Türkiye'de kesme noktası "sınır" değil, "giriş liman veya mahalli"dir — ve bu nokta taşıma moduna göre değişir: denizyolunda Türkiye'deki boşaltma limanı, karayolunda ilk varılan hudut gümrüğü, havayolunda eşyanın boşaltıldığı havalimanı gümrüğü. Buraya kadarki nakliye ve sigorta kıymete dahildir.
Pratikteki sonucu şudur: deniz ve hava taşımasında sınırdan sonraki Türkiye içi mesafe de kıymete dahil olabilir. "Sınırı geçince biter" kestirmesi bu iki modda yanlış sonuç verir.
DPU'nun boşaltma yükümlülüğünün atlanması
DPU, 11 kural içinde satıcıya boşaltma yükümlülüğü getiren tek kuraldır. Vinci olmayan bir depo veya şantiye için DPU verilirse satıcı mobil vinç kiralamak zorunda kalır; bekleyen çekicinin bekleme faturası da satıcıya çıkar.
Sık sorulanlar
Incoterms 2026 diye bir sürüm var mı?
Hayır, öyle bir sürüm yok. 1 Eylül 2026 itibarıyla yürürlükteki tek sürüm Incoterms® 2020'dir.
Ancak bir sonraki sürümün çalışması başladı: ICC, Ocak 2026 tarihli Global Policy Commissions Workplan 2026 belgesinde revizyona başlayacağını ve hedef sürümü Incoterms® 2030 olarak adlandırdığını açıkladı. Yayın veya yürürlük tarihi henüz ilan edilmedi.
DDU teslim şekli kaldırıldı mı, yerine ne yazmalıyım?
DDU, Incoterms® 2010 ile birlikte kaldırıldı ve bugünkü karşılığı DAP'tır. Aynı şekilde DAT da Incoterms® 2020'de DPU olarak yeniden adlandırıldı — ad değişikliğinin sebebi varış yerinin bir "terminal" olmak zorunda olmamasıydı.
CNF ve C&F ise Incoterms® kuralı değildir; kastedilen CFR'dir. Bu ifadeler tekliflerde ve akreditiflerde hâlâ dolaşıyor, ama sözleşmeye yazılmamalıdır.
FOB'da navlunu kim öder?
Alıcı. FOB'da satıcının masrafı malı yükleme limanında gemiye yüklemekle biter; ana navlun, sigorta ve varıştaki tüm kalemler alıcıya aittir.
Dikkat: bu sadece masraf paylaşımıdır. Risk de aynı noktada — mal gemiye yüklendiğinde — geçer. FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır.
Sigortayı kim yaptırmak zorunda?
Yalnızca iki kuralda sözleşmesel bir zorunluluk vardır: CIF (asgari ICC (C) klozu) ve CIP (asgari ICC (A) klozu). Diğer dokuz kuralda hiçbir tarafın sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur.
Bu, "sigortasız gidilir" demek değildir. Riski taşıyan taraf kendi menfaatine sigorta yaptırır. DAP'ta risk varışa kadar satıcıdadır, dolayısıyla sigortayı yaptırması gereken satıcıdır — ama bu bir sözleşme borcu değil, kendi korunmasıdır.
Beyannameye yazacağım teslim şekli kodu ile sözleşmedeki kural aynı olmak zorunda mı?
Evet, aynı olmalıdır. T.C. Ticaret Bakanlığı beyannamede kullanılacak teslim şekli kodlarını yayımlar ve bu kod satış sözleşmesindeki Incoterms® kuralıyla örtüşmelidir.
Uyarı: resmî kod listeleri eski sürümlerin kodlarını (ör. DAF) taşımaya devam edebiliyor. Listede bir kodun bulunması onun yürürlükteki bir Incoterms® 2020 kuralı olduğu anlamına gelmez. Güncel listeyi Bakanlığın kendi sayfasından indirip teyit edin.
Incoterms kuralı malın mülkiyetinin ne zaman geçtiğini söyler mi?
Hayır. Incoterms® kuralları mülkiyetin geçişini hiç düzenlemez. Ayrıca sözleşmenin kurulup kurulmadığını, malın özelliklerini, bedelin ödeme zamanını ve para birimini, sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını da düzenlemezler.
Bu yüzden sözleşmeyi tek satırlık "CIF Hamburg, Incoterms® 2020" cümlesine indirgemek risklidir. Mülkiyeti saklı tutma kaydı, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü ayrıca yazılmalıdır.
Kaynaklar
- ICC — Incoterms® 2020 resmî sayfası Kuralların yürürlük tarihi ve kapsamı · iccwbo.org · erişim 01.09.2026
- ICC — Incoterms® kuralları revizyon geçmişi 1936'dan bugüne sürüm listesi; sabit revizyon döngüsü taahhüdü yok · iccwbo.org · erişim 01.09.2026
- ICC — Incoterms® marka ve telif politikası Bu sayfadaki kural açıklamaları ICC metninden alıntı değildir, kendi cümlelerimizle yazılmıştır · iccwbo.org · erişim 01.09.2026
- UTİKAD — Incoterms 2020 duyurusu (Sayı 2020/009) DAT'ın kaldırılıp DPU'nun tanımlandığını ve FCA'da sağlanan açıklığı teyit eder · utikad.org.tr · erişim 01.09.2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı — Teslim Şekli Kodları Beyannamede kullanılacak kod listesi (sayfa 04.05.2026 tarihli, liste Excel olarak sunuluyor) · ticaret.gov.tr · erişim 01.09.2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı — Gümrük Kıymeti (SSS) Navlun ve sigortanın kıymete dahil edilme sınırı · ticaret.gov.tr · erişim 01.09.2026
- DTÖ — GATT 1994 VII. Madde Uygulama Anlaşması (Gümrük Kıymeti) Madde 8.2: üyelere navlun ve sigortayı kıymete dahil etme serbestisi — "FOB esaslı" ve "CIF esaslı" ülke ayrımının kaynağı · wto.org · erişim 01.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya gümrük müşavirliği tavsiyesi değildir. Incoterms® kuralları satış sözleşmesinin parçasıdır ve somut olayda nasıl uygulanacağı sözleşmenizin bütününe, uygulanacak hukuka ve varış ülkesinin mevzuatına bağlıdır. Kural metinlerinin bağlayıcı kaynağı ICC'nin kendi yayınıdır; buradaki açıklamalar özet ve yorumdur. Bağlayıcı bir karar almadan önce gümrük müşavirinize ve hukuk danışmanınıza başvurun. Incoterms®, ICC'nin tescilli markasıdır.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. Dayanak: ICC Incoterms® 2020. ICC'nin Ocak 2026 tarihli Workplan belgesine göre Incoterms® 2030 revizyon çalışması başlamıştır; yayın tarihi henüz ilan edilmedi.