İhracat bedeli kabul belgesi (İBKB) ve 180 gün Yük limandan çıktı, dosya hâlâ açık.

Kural nereden geliyor

Zincir dört halkalı ve her halka bir öncekine dayanıyor:

• 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun: kambiyo konularında karar alma yetkisini Cumhurbaşkanına verir (m. 1) ve yaptırımları sayar (m. 3).
• 32 sayılı Karar (RG 11.08.1989 / 20249): ihracat bedelinin tasarrufunu serbest bırakır, ama Bakanlığa gerektiğinde bedelin yurda getirilmesini düzenleme yetkisi verir (m. 8/1).
• İhracat Bedelleri Hakkında Tebliğ, No: 2018-32/48 (RG 04.09.2018 / 30525; son değişiklik RG 21.02.2021 / 31402): bu yetkiyle çıkarıldı; süreyi, İBKB'yi, ihbarı ve terkini düzenler.
• TCMB İhracat Genelgesi: Tebliğ'in uygulama usulünü Merkez Bankası ilan eder (Tebliğ m. 12/1). Genelge, Hazine ve Maliye Bakanlığının yazılarıyla sık güncellenir; okuduğumuz metnin en yeni dayanağı Bakanlığın 30.07.2026 tarihli ve 4922313 sayılı yazısı.

Uygulamadaki tutarların ve oranların çoğu Tebliğ'de değil Genelge'dedir. İkisi arasında fark görürseniz Genelge'deki güncel hâle ve o kuralın dipnotundaki Bakanlık yazısına bakın; aşağıda hangi kuralın hangi metinden geldiğini madde numarasıyla yazdık.

Getirme süresi

Süre, fiili ihraç tarihinden başlar; Genelge bunu eşyaya ilişkin ihracat beyannamesinin kapanma tarihi olarak tanımlar (m. 3/1-e). Fatura tarihi ya da konşimento tarihi değildir. 180 gün bir üst sınırdır; asıl kural, ithalatçı ödeyince bedelin doğrudan ve gecikmeden getirilmesidir (Tebliğ m. 3/1).

İBKB nedir, kim düzenler

İhracat Bedeli Kabul Belgesi, bedelin yurda getirildiğini gösteren ve Tebliğ'in ekinde örneği bulunan belgedir. İhracatçı düzenlemez, banka düzenler (Tebliğ m. 8/2). Bakanlığın ihracat bedellerini izleyeceği bilgi sistemi devreye girene kadar bankalar İBKB yerine Döviz Alım Belgesi (DAB) da kullanabilir (Tebliğ geçici m. 1/2); ama aynı işlem için ikisinden yalnız biri düzenlenir (Genelge m. 30/2).

• Aracı banka: beyannamenin 28. hanesine yazılan banka ya da ihracatçının beyanname bilgisini vererek dosyayı kapatmak için anlaştığı bankadır (Genelge m. 3/1-c, 24/1). Ödeme şekli de aynı haneye yazılır (m. 5/1).
• Birden fazla beyanname: beyanname bilgileri eklenerek tek İBKB düzenlenebilir (Genelge m. 8/11).
• Bedel başka bankaya giderse: İBKB düzenlendikten sonra aktarılan tutar için ikinci bir İBKB düzenlenmez; ilk banka alan bankaya yazıyla bildirir (Genelge m. 8/8).

Bankaya satış: en az %35

Genelge'nin geçici 4. maddesine göre, yürürlük tarihinden 31.01.2027 (dahil) tarihine kadar İBKB'ye ya da DAB'a bağlanan ihracat bedelinin en az %35'i belgeyi düzenleyen bankaya satılır. Banka bu dövizi aynı gün, Merkez Bankasının o gün için ilan ettiği döviz alış kurundan Merkez Bankasına satar ve karşılığını ihracatçıya Türk lirası olarak öder. Madde en son Bakanlığın 30.07.2026 tarihli ve 4922313 sayılı yazısına dayanıyor. Oran ve bitiş tarihi bu yazılarla birkaç kez değişti; güncel hâlini 2026 mevzuat takip panosunda izliyoruz.

İhracat dosyası nasıl kapanır

Uygulamada «ihracat dosyası» dediğimiz şey, aracı bankada beyanname bazında açılan ihracat hesabıdır. Bedel süresi içinde gelir ve İBKB düzenlenirse hesap aracı bankada kapanır (Tebliğ m. 8/1; Genelge m. 23/1). Sıra şöyle:

1. Beyanname: ödeme şekli ve aracı banka 28. haneye yazılır. İhracat bedeli olarak 22. hanedeki değer esas alınır; bu tutar navlun ya da sigortayı da içeriyor ve faturayla aynıysa fatura bedeli esas alınır (Genelge m. 10/1).
2. Bedelin gelmesi: banka kabul eder ve fiili ihraçtan itibaren 180 gün içinde İBKB düzenler (Genelge m. 8/1).
3. Belgeler: kapatma için beyanname örneği ya da bilgileri, ilgili İBKB'ler, satış faturası ve varsa indirim ve mahsup belgeleri aracı bankaya verilir (Genelge m. 25/1).
4. Kapanış: eksik yoksa hesap aracı bankada kapanır; küçük eksikler aşağıdaki terkin kuralıyla kapatılır.

Bedel, alıcının navlun, sigorta primi, komisyon, ardiye, antrepo, gümrük resmi ya da faktoring masrafı gibi giderleri düşmesi yüzünden eksik gelebilir. Bu indirimleri aracı banka inceleyip sonuçlandırır (Tebliğ m. 7/1). Eksikliğin sebebi bankaya belgelenir ve İBKB'ye giderin türü ile tutarı not edilir (Genelge m. 21/2).

Bedelin süresinde getirilmesinden ve hesabın kapatılmasından ihracatçı sorumludur (Tebliğ m. 6/1; Genelge m. 26/1). Dış ticaret sermaye şirketi aracılığıyla yapılan aracılı ihracatta, sözleşmede aksi yazmıyorsa sorumluluk imalatçı ya da tedarikçidedir (Genelge m. 26/1).

Ödeme şekli ve teslim şekli

Tebliğ yedi ödeme şekli sayar: akreditifli, vesaik mukabili, mal mukabili, kabul kredili akreditifli, kabul kredili vesaik mukabili, kabul kredili mal mukabili ve peşin ödeme (m. 3/2). Seçim, dosyanın nasıl ve nerede kapanacağını değiştirir:

• Peşin ödeme: sayaç ters işler; bedel önce gelir, mal 24 ay içinde ihraç edilir. Süresinde ihraç edilmeyen ya da tek seferde iade edilmeyen peşin döviz prefinansman hükümlerine tabi olur (Tebliğ m. 4). Hesap, peşin bedeli kabul eden bankada kapanır (Genelge m. 24/1).
• Akreditif: bedel bankalar arasında gelir, ama belgelerin akreditife uymaması ödemeyi geciktirir; 180 günlük süre ise fiili ihraç tarihinden işlemeye devam eder. Belgeleri yüklemeden önce nasıl okuyacağınızı akreditif nasıl okunur sayfasında anlattık.
• Vadeli satış: vade 180 günü aşıyorsa süre vade bitiminden itibaren 90 gündür; vadeyi gösteren belge bankaya baştan verilir (Genelge m. 4/4).

Teslim şekli için Genelge'de tek açık kural var: CFR ve CIF teslimli ihracatta navlun ve sigorta bedeli hizmet bedeli döviz sayılır (Genelge m. 22/2). Satış bedelinin içine navlun ve sigorta giriyorsa bu kalemlerin dosyada nasıl gösterileceğini beyanname öncesinde aracı bankanızla konuşun. Hangi teslim şeklinde navlunu ve sigortayı kimin ödediği Incoterms® 2020 sayfasında.

Süre kaçarsa

1. 5 iş günü: kapanmayan hesabı aracı banka 5 iş günü içinde vergi dairesine ihbar eder (Tebliğ m. 8/3; Genelge m. 29/1). Bedel süre bittikten sonra ama bu 5 iş günü içinde kabul edilirse hesap ihbar edilmeden kapanır (Genelge m. 23/3).
2. 90 günlük ihtarname: vergi dairesi ihbardan sonraki 10 iş günü içinde 90 gün süreli ihtarname gönderir. Bu sürede hesap kapatılır ya da mücbir sebep veya haklı durum belgelenir (Tebliğ m. 8/4).
3. Ek süre: mücbir sebep sürdükçe altışar aylık dönemlerle ek süre verilir; haklı durumda altı aya kadar üçer aylık dönemlerle vergi dairesi, sonrasında Bakanlık karar verir (Tebliğ m. 8/5–6). Mücbir sebepler sayılıdır: taraflardan birinin iflası ya da konkordatosu, grev, lokavt, avarya, resmî makam kararı, doğal afet, savaş, abluka, malın kaybı ya da hasarı, dava ya da tahkim (Tebliğ m. 9/1).
4. Savcılık: ihtarname ve ek süreler sonunda kapanmayan hesap için vergi dairesi Cumhuriyet savcılığına bildirimde bulunur (Genelge m. 29/4).

Ceza: 1567 sayılı Kanun'a göre alacağını süresinde yurda getirmeyene, getirmekle yükümlü olduğu tutarın rayiç bedelinin %5'i kadar idari para cezası verilir. Karar kesinleşmeden bedeli getirene ise daha hafif ceza uygulanır ve bu ceza getirilmesi gereken paranın %2,5'ini aşamaz. Kabahat bir tüzel kişinin yararına işlenmişse tüzel kişiye de aynı ceza verilir; karar yetkisi Cumhuriyet savcısındadır (m. 3).

Ülke istisnaları

Genelge'nin Ek:2 listesindeki 36 ülkeye yapılan ihracatta bedeli yurda getirme yükümlülüğü uygulanmaz (Genelge m. 4/6). Ek:3'teki 9 ülkeye yapılan ihracatta bedelin %50'sinin tasarrufu serbesttir (m. 22/1): Azerbaycan, Cezayir, Fas, Kazakistan, Libya, Özbekistan, Tunus, Türkmenistan ve Ukrayna. İki liste de Bakanlık yazılarıyla değişiyor; Ek:2'nin okuduğumuz hâlindeki en yeni yazı 18.12.2025 tarihli ve 4440660 sayılı. Irak, Libya ve Moritanya'ya yapılan ihracatta bedelin bankalarca kabulü için ayrıca özel yollar tanımlı (Genelge m. 8/4).

Ne zaman yanlış gider

Süre fatura tarihinden sayılıyor

Sayaç beyannamenin kapandığı günden başlar (Genelge m. 3/1-e); fatura, konşimento ya da tahsil tarihinden değil. Süreyi başka bir tarihten sayan ihracatçı son günü yanlış hesaplar ve ihbar penceresini kaçırabilir.

Beyannamedeki banka ya da ödeme şekli yanlış

Hesabı hangi bankanın izleyeceği 28. haneden anlaşılır. Dosyayı başka bir bankada kapatacaksanız o banka, 28. hanedeki bankaya yazıyla bildirmek zorundadır (Genelge m. 24/2). Bunu beyanname öncesinde gümrük müşavirine yazılı verin; ihracat beyannamesini kendi gümrük müşavirimiz hazırlıyor ve bu iki bilgiyi baştan istiyoruz.

Bedel önce yurt dışı hesapta toplanıyor

İhracatçının yurt dışındaki kendi hesabından gelen bedelin kabulü için, beyanname tarihinden sonraki 180 günün hesap hareketleri bankaya verilir (Genelge m. 11/2). Belgesi hazır olmayan bedel süre içinde gelse bile kabulü uzar.

Bedel İBKB düzenlenmeden başka hesaba aktarılıyor

Bu durumda bedelin yurt dışından geldiği, ilk gelen bankanın SWIFT mesajını içeren yazısıyla ve satış belgeleriyle ayrıca kanıtlanır (Genelge m. 8/7). En kısa yol, bedeli geldiği bankada İBKB'ye bağlamaktır.