Gümrük beyannamesi teslim şekli: kodlar, e-fatura Üç belgede aynı üç harf.

Beyannamenin 20 numaralı kutusu

Gümrük beyannamesinin nasıl doldurulacağını Gümrük Yönetmeliği'nin Ek 14'ündeki Kullanma Talimatı söyler. Talimata göre 20 no.lu kutu "Teslim şekli"dir ve üç alt bölümden oluşur: birinciye teslim şekline ilişkin kod, ikinciye eşyanın teslim edildiği yerin adı yazılır, üçüncü bölüm boş bırakılır. İthalat beyannamesinde de kutu aynı şekilde doldurulur.

Talimat kodların kendisini vermez; kutulara yazılacak kodların Bakanlığın internet sitesinden duyurulacağını söyler. Teslim şekli kodları da orada, Ticaret Bakanlığı'nın "Teslim Şekli Kodları" sayfasında yayımlanır.

Teslim şekli, beyannamenin başka iki kutusuna da dokunur. 22 no.lu kutuya faturanın para birimi ve toplam fatura bedeli, 46 no.lu kutuya ise ihracat beyannamesinde bu bedelin FOB/ABD Doları cinsinden istatistiki kıymeti yazılır (ithalat beyannamesinde CIF/ABD Doları). Fatura CIF veya CIP ise 22. kutu navlun ve sigortayı içeren tutarı taşır; 46. kutudaki FOB karşılığını bulmak için o iki payı ayrıca bilmek gerekir. Hangi masrafın hangi kuralda kime ait olduğu bu hesabın girdisidir; fiyatı bir kuraldan ötekine çevirmenin yöntemi teslim şekline göre fiyat hesaplama sayfasındadır.

İki resmî kod listesi yan yana

Beyanname için Ticaret Bakanlığı'nın, e-fatura için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) ayrı birer listesi var. İkisini 24.10.2026'da kaynağından çektik. Listeler büyük ölçüde örtüşür ama aynı değildir ve ikisi de yürürlükteki Incoterms® 2020 kurallarından fazlasını taşır.

Türkçe adlar da iki listede farklı: EXW beyanname listesinde "Fabrika çıkışında teslim", GİB listesinde "İşyerinde Teslim" diye geçer. Belgeleri karşılaştırırken açıklamaya değil üç harfli koda bakın.

İhracat e-faturasında teslim şartı

GİB'in e-Fatura Uygulaması Gümrük İşlemleri Kılavuzu'na göre, e-Fatura uygulamasında ihracat faturası düzenleme zorunluluğu gümrük beyannamesi ekinde yer alan mal ihracı faturaları için geçerlidir. Bu faturada profil IHRACAT, fatura tipi ISTISNA seçilir; KDV istisna kodu 301, açıklaması "11/1-a Mal ihracatı"dır.

Teslim şartı, fatura satırındaki Delivery/DeliveryTerms/ID elemanına yazılır ve schemeID niteliği INCOTERMS olmalıdır. GİB'in e-Fatura paketindeki doğrulama kuralları (schematron) iki şey arar: IHRACAT profilinde her satırda ya da fatura düzeyinde bu nitelikle en az bir teslim şartı bulunmalı ve değer kod listesindeki 15 koddan biri olmalı. Aynı kurallar teslim adresi ile gönderilme şekli kodunu da ister.

Alan yalnız kodu alır; "FCA Mersin" gibi yer bilgisi bu elemanın parçası değildir. Kılavuzdaki DeliveryAddress elemanı "eşyanın teslim ve bedelinin ödeme yeri" diye tanımlanır ve ayrı bir adrestir; onu Incoterms® kuralındaki adlandırılmış yerle aynı şey saymayın.

Sürüm: GİB'in e-Fatura sayfasında UBL-TR 1.2.1 paketi ve kılavuzları yayımlanıyor; yürürlükteki kod listesi UBL-TR Kod Listeleri sürüm 1.43 (Temmuz 2026). Doğrulama kuralları fatura özelleştirme numarası olarak hem TR1.2 hem TR1.2.1 değerini kabul ediyor.

Bakanlık, beyanname ekine giren e-fatura için 23 haneli bir referans numarası üretir; ihracatçı bu numarayı ve belge tarihini beyannamenin 44 no.lu kutusunda beyan eder. Hangi belgelerin bu dosyaya girdiğinin tam listesi ihracat evrakları sayfasında.

Sözleşmede doğru yazım

ICC'nin Incoterms® 2020 giriş metni kuralı sözleşmeye bağlamanın en güvenli yolunu şöyle tarif eder: [seçilen kural] [adlandırılmış liman, yer veya nokta] Incoterms® 2020. Metindeki örneklerden biri "CIF Shanghai Incoterms® 2020"dir. Yılı yazmamak, hangi sürümün uygulanacağını belirsiz bırakır; ICC bunun çözülmesi güç sorunlara yol açabileceğini yazar. Sözleşmede ® işaretini kullanmak zorunlu değildir.

Örnek bir FCA satırı: "FCA [terminal adı], Mersin, Türkiye, Incoterms® 2020". ICC yeri coğrafi olarak olabildiğince kesin yazmayı önerir; FCA'da yükleme sorumluluğunun teslim yerine göre nasıl değiştiği FOB mu FCA mı sayfasında anlatıldı.

Bir ayrıntı beyannamede önem kazanır. ICC'ye göre C kurallarında adlandırılmış yer teslim yeri değil, satıcının taşımayı ödediği varış yeridir. Talimat ise 20 no.lu kutunun ikinci bölümünü "eşyanın teslim edildiği yer" diye tanımlar ve C kuralları için ayrı bir açıklama yapmaz. CIF veya CPT satışta bu bölüme ne yazacağınızı gümrük müşavirinizle baştan netleştirin.

Belgeler uyuşmazsa ne olur

Aşağıdaki sonuçların her biri bir metne dayanır. Metinde yazmayan bir yaptırımı buraya koymadık.

Tablo bir şeyi söylemiyor ve biz de söylemiyoruz: uyumsuzluğun her durumda ceza ya da iade reddi doğurduğunu. Tebliğ vergi dairesinin gümrükten bilgi isteyeceğini yazar; sonucu o yazışma belirler.