Hava kargo taşımacılığı: İstanbul'dan dünyaya Yük havalanmadan hesap biter.

Numune, yedek parça, bozulabilir ürün ve termin riski taşıyan sevkiyatta birkaç günlük kazanç çoğu zaman farkı karşılar: üretim hattının durması, hava kargo farkından pahalıdır. Aynı yük denizde ya da karada terminine yetişiyorsa onu öneririz; modları birlikte tartmak hizmetler sayfasındaki yaklaşımımızın özü.

Konsolide sevkiyatta yükünüz başka yüklerle birleştirilir; daha ucuzdur ama bir gün daha uzun sürebilir. Doğrudan sevkiyat en hızlısıdır. Hangisinin doğru olduğunu termin ve bütçeyle birlikte konuşuruz.

6.000'e bölmek, 1 m³ yükün havada 166,667 kg sayılması demektir (1.000.000 ÷ 6.000). Tekstil, köpük ambalajlı parça ya da boş hacmi çok olan koli bu yüzden tartıdakinden ağır faturalanır; ambalaj ölçüsü teklifin ilk sorusudur.

6.000 genel kuraldır, mutlak değildir: taşıyıcı tarifeleri istisna ve yuvarlama kuralları taşır. Ölçüyü girip hesaplamak için hacim ağırlığı hesaplayıcımızı kullanın; hava kargonun yuvarlama kuralları orada uygulanır.

Montreal Sözleşmesi'ne göre kargo için hava konşimentosu düzenlenir; taşımanın kaydını tutan başka bir araç, yani elektronik kayıt da onun yerine geçebilir (m. 4). Konşimentoyu gönderen üç asıl nüsha olarak düzenler: biri taşıyıcı için, biri alıcı için, üçüncüsünü taşıyıcı imzalar ve yükü kabul ettikten sonra gönderene verir (m. 7).

Belge sözleşmenin, yükün teslim alınmasının ve taşıma şartlarının karine delilidir; ağırlık, ölçü, ambalaj ve koli sayısı için yazılanlar da öyle (m. 11). Yazılan bilgilerin doğruluğundan gönderen sorumludur ve yanlış bilgiden doğan zararı taşıyıcıya öder (m. 10).

IATA hava konşimentosunu ciro edilemeyen bir belge olarak tanımlar. Varışta yükü, belgeyi ibraz eden değil, alıcı olarak yazılan kişi masrafları ödeyerek ister (m. 13); gönderenin yükü durdurma ya da başka birine yönlendirme hakkı, alıcının hakkı başlayınca sona erer (m. 12). Ödemeyi belgeye bağlamak isteyen ihracatçı güvenceyi başka yoldan kurmalıdır; fark konşimento sayfasında.

Montreal Sözleşmesi'nde taşıyıcının kargodaki sorumluluğu kayıp, hasar ve gecikmede kilogram başına ÖÇH (Özel Çekme Hakkı, SDR) ile sınırlıdır (m. 22/3). İlk tutar 17 ÖÇH idi ve ICAO'nun beş yılda bir yaptığı gözden geçirmelerle birkaç kez yükseldi: 28 Aralık 2019'dan beri 22, 28 Aralık 2024'ten beri 26 ÖÇH. Türkiye sözleşmeye 26 Mart 2011'den beri taraftır.

Sınırı aşmanın tek yolu, yükü teslim ederken teslim menfaati beyan etmek ve gerekiyorsa ek ücret ödemektir. Kasıt ya da pervasızlıkta sınırın kalkacağını söyleyen fıkra (m. 22/5) yalnız yolcu gecikmesine ve bagaja uygulanır, kargoya uygulanmaz. Taşıyıcı; yükün kendi kusurunu, taşıyıcı dışında birinin yaptığı kusurlu ambalajı, savaşı ve giriş, çıkış ya da transitte kamu makamı işlemini ispat ederse sorumlu olmaz (m. 18/2).

Hasarı fark eder etmez, en geç teslimden itibaren 14 gün içinde, gecikmeyi 21 gün içinde yazılı bildirin; süre kaçarsa taşıyıcının hilesi dışında dava açılamaz (m. 31). Dava süresi 2 yıldır (m. 35). Beş modun sınırları taşıyıcı sorumluluk limitleri sayfasında; sınırın üstündeki değer için nakliyat sigortası konuşulur.

Temel ilkeler Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi'nin 18. Ekindedir; ayrıntıyı ICAO Teknik Talimatları (Doc 9284) verir. 2025–2026 baskısı 1 Ocak 2025'ten beri kullanılıyor ve 31 Aralık 2026'ya kadar geçerli. IATA'nın Tehlikeli Maddeler Düzenlemesi (DGR) sınıflandırma, ambalaj, işaret, etiket ve evrak kurallarını bir arada verir.

Beyan edilen bilginin doğruluğundan gönderen sorumludur (Montreal m. 10). Yükünüzde tehlikeli madde varsa teklif talebinde baştan yazın; sınıfı ve ambalajı belli olmadan kurulan fiyat eksik kalır. Modlara göre kurallar tehlikeli madde taşıma kuralları sayfasında.

Havada yedi çok modlu kuraldan biri kullanılır: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Taşımayı alıcı ayarlıyorsa FOB yerine FCA, navlunu satıcı ödüyorsa CFR yerine CPT, sigortayla birlikte ödüyorsa CIF yerine CIP yazılır.

FCA'da risk, malın alıcının seçtiği taşıyıcıya teslim edildiği yerde geçer. ICC'nin Incoterms® 2020 giriş metni de bu yüzden teslim yerinin olabildiğince açık yazılmasını ister: havalimanı kargo terminali mi, forwarder deposu mu? Neden önemli olduğunu havayolu faturasına FOB yazmak ve FOB mu FCA mı sayfalarında anlattık.

Gümrük müşavirliği kendi bünyemizde: ihracat ve ithalat beyannamesini, GTİP tespitini, menşe ve dolaşım belgelerini kendi gümrük müşavirimiz yürütür. Gerekli belgelerin listesi ihracat evrakları sayfasında.

İthalatta süre denizden kısadır: havayoluyla gelen eşyaya, özet beyanın verildiği tarihten itibaren 20 gün içinde gümrükçe onaylanmış bir işlem ya da kullanım belirlenir; denizyolunda bu süre 45 gündür (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 46/2).