Uçakta gemi güvertesi yok.
Incoterms® 2020'nin dört kuralı — FAS, FOB, CFR ve CIF — yalnızca deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır, çünkü hepsi teslim noktasını gemi üzerinden tanımlar. Bunları havayolu, karayolu veya demiryolu sevkiyatında kullanmak sözleşmeyi geçersiz kılmaz ama risk devir anını belirsizleştirir; sonuç akreditifte rezerv, sigortada boşluk ve beyannamede kıymet tartışmasıdır.
Dört deniz kuralı ve sebebi
Incoterms® 2020'nin 11 kuralından yedisi her taşıma moduna uygundur: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Kalan dördü yalnızca deniz ve iç su yolu içindir.
- FAS
- Teslim, malın gemi doğrultusunda rıhtıma veya mavnaya bırakılmasıdır.
- FOB
- Teslim, malın gemi güvertesine yüklenmesidir.
- CFR
- Risk gemi güvertesinde geçer, navlun varış limanına kadar satıcıya aittir.
- CIF
- CFR ile aynı, üstüne satıcının sigorta yükümlülüğü eklenir.
Dördünün ortak noktası açık: hepsi "gemi" diye fiziksel bir referans noktası kullanır. Bir uçakta, bir tırda veya bir vagonda bu referans noktasının karşılığı yoktur. Kural, teslim anını tanımlayamaz hâle gelir.
Yanlış kuralın doğru karşılığı
Yanlış kuralı düzeltmek genellikle tek satırlık bir değişikliktir. Aşağıdaki eşleme, aynı ticari niyeti doğru kuralla ifade etmenizi sağlar.
| Yazılan | Mod | Sorun | Doğru kural |
|---|---|---|---|
| FOB | Havayolu | Gemi güvertesi yok; teslim anı tanımsız | FCA [havalimanı veya acente adresi] |
| FOB | Karayolu | Aynı; ayrıca ihracat gümrüğü belirsizleşir | FCA [yükleme yeri] |
| FOB | Konteyner (deniz) | Teknik olarak geçerli ama ICC önermiyor; risk boşluğu doğar | FCA [terminal] — ayrıntı |
| CIF | Havayolu | Gemi referansı yok; sigorta yükümlülüğü belirsiz kalır | CIP [varış yeri] |
| CIF | Karayolu | Aynı | CIP [varış yeri] |
| CFR | Havayolu / karayolu | Aynı | CPT [varış yeri] |
| FAS | Deniz dışı her mod | Rıhtım kavramı yok | FCA [yükleme yeri] |
| CNF / C&F | Her mod | Incoterms® kuralı değil | CFR (deniz) veya CPT (diğer) |
| DDU | Her mod | 2010'da kaldırıldı | DAP |
| DAT | Her mod | 2020'de yeniden adlandırıldı | DPU |
CIF → CIP dönüşümünde sigorta seviyesi de değişir: CIF'in asgarisi Institute Cargo Clauses (C), CIP'in asgarisi (A)'dır. Kuralı düzeltirken poliçeyi ve fiyatı da gözden geçirin.
Yanlış modda kullanınca ne olur
Sözleşme geçersiz olmaz. Taraflar ne demek istediklerini genellikle bilir. Sorun, bir şey ters gittiğinde ortaya çıkar — ve o anda cevaplanması gereken soru "risk tam olarak ne zaman geçti" olur.
- Akreditifte rezerv. Banka belgelerle ilgilenir. Hava konşimentosu ibraz edilirken satış "FOB" diyorsa, belge ile sözleşme arasındaki tutarsızlık uyumsuzluk sebebi olabilir ve ödeme alıcının kabulüne kalır.
- Sigortada boşluk. Poliçe teslim şekline göre düzenlenir. Teslim anı tanımsızsa sigortacı hasarın hangi tarafın menfaat döneminde oluştuğunu tartışmaya açar.
- Beyannamede kıymet tartışması. Teslim şekli, navlun ve sigortanın gümrük kıymetine dahil edilip edilmeyeceğini belirler. Kural moda uymuyorsa hangi masrafın dahil olduğu belirsizleşir.
- Hasar sonrası muhatap belirsizliği. Riski taşıyan tarafın kim olduğu tartışmalıysa, hasar dosyası taşıyıcı, sigortacı, satıcı ve alıcı arasında dolaşır.
Deniz dışındaki her modda F kuralı gerekiyorsa FCA, C kuralı gerekiyorsa CPT veya CIP yazın. Bu üç kural her modda çalışır ve dört deniz kuralının karşılamak istediği her ticari niyeti karşılar.
Sigorta yükümlülüğü istiyorsanız tek seçeneğiniz CIP'tir — CIF'in mod dışı karşılığı yoktur. CIP'in asgari teminatı ICC (A) düzeyindedir; fiyatınızı buna göre kurun.
Sözleşmeye her zaman kural + tam yer + sürüm yazın. Örnek: “CPT Hamburg, Incoterms® 2020”.
Ne zaman yanlış gider
Hava kargo faturasında "FOB" yazması
Alışkanlıkla yazılır ve çoğu zaman kimse fark etmez. Hasar veya gecikme çıktığında ise riskin ne zaman geçtiği tartışmaya açılır: mal acenteye teslim edildiğinde mi, uçağa yüklendiğinde mi, varışta mı? Kuralın kendisi bu soruya cevap veremez çünkü havayolunda "gemi güvertesi" yoktur.
Doğrusu: FCA + teslim yerinin tam adı. Hava kargoda bu genellikle havalimanı kargo terminali veya acentenin deposudur.
CIF'in CIP'e çevrilirken sigortanın atlanması
Kural düzeltilir ama poliçe eski seviyede kalır. CIF'in asgarisi ICC (C), CIP'in asgarisi ICC (A)'dır. Poliçe (C) düzeyinde kalırsa satıcı CIP'i ihlal eder ve hasar hâlinde teminat farkını kendi öder.
Beyannameye eski sürüm kodunun yazılması
Resmî kod listeleri eski sürümlerin kodlarını taşımaya devam edebiliyor. Listede bir kodun bulunması onun yürürlükteki bir Incoterms® 2020 kuralı olduğu anlamına gelmez. Güncel listeyi T.C. Ticaret Bakanlığı'nın kendi sayfasından indirip teyit edin.
Sık sorulanlar
Havayolunda CIF yazarsam sözleşmem geçersiz mi olur?
Hayır, sözleşme geçersiz olmaz. Taraflar iradelerini ortaya koymuştur. Ama teslim ve risk devir anı, kuralın kendi tanımıyla belirlenemez hâle gelir; uyuşmazlıkta bu boşluğu hâkim veya hakem doldurur.
Pratikte bu, tahmin edilemeyen bir sonuç demektir. Kuralı CIP olarak düzeltmek tek satırlık bir iştir ve belirsizliği tamamen kaldırır.
Karayolu sevkiyatında hangi kuralı kullanmalıyım?
Yedi çok modlu kuralın hepsi kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Türkiye'den Avrupa'ya karayolu ihracatında en sık görülenler FCA, CPT, CIP ve DAP'tır.
Kuralı seçerken sorulacak soru şudur: navlunu kim ödeyecek ve risk nerede el değiştirsin? Cevap F grubuna işaret ediyorsa FCA, C grubuna işaret ediyorsa CPT veya CIP, D grubuna işaret ediyorsa DAP.
"Door to door" bir teslim şekli mi?
Hayır. "Door to door", "port to port" ve "door to port" ifadeleri hizmet kapsamını anlatan operasyon terimleridir; Incoterms® kuralı değildir ve risk devrini tanımlamaz.
Bir taşıma teklifinde bu ifadeleri görmek normaldir. Ama satış sözleşmesinde teslim şekli yerine bunlardan biri yazılıysa, riskin kimde olduğu belirsizdir.
Kaynaklar
- ICC — Incoterms® 2020 Giriş metni (Yayın No. 723E) Kuralların taşıma moduna göre ayrımı Giriş bölümü Charles Debattista (ICC Özel Danışmanı, Incoterms® 2020 Taslak Grubu) imzalıdır; metnin kendi kaydına göre görüşler yazarına aittir ve kuralların parçası değildir. · icc-switzerland.ch · erişim 01.09.2026
- ICC — Incoterms® 2020 resmî sayfası Kuralların kapsamı ve yürürlüğü · iccwbo.org · erişim 01.09.2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı — Teslim Şekli Kodları Beyannamede kullanılacak kod listesi (sayfa 04.05.2026 tarihli) · ticaret.gov.tr · erişim 01.09.2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı — Gümrük Kıymeti (SSS) Navlun ve sigortanın kıymete dahil edilme sınırı · ticaret.gov.tr · erişim 01.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya gümrük müşavirliği tavsiyesi değildir. Beyannamede kullanılacak kodun güncel listesi T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanır ve değişebilir; işlem öncesi Bakanlığın kendi sayfasından teyit edin. Incoterms®, ICC'nin tescilli markasıdır.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. Dayanak: ICC Incoterms® 2020.