Tehlikeli madde: IMDG, ADR, RID ve IATA kuralları Aynı yük, dört kural kitabı. Mod değişince kural değişir.
Tehlikeli madde her taşıma modunda ayrı bir uluslararası kurala tabidir: denizde IMDG Kod, karayolunda ADR, demiryolunda RID, havada ICAO Teknik Talimatları ve bunlara dayanan IATA DGR. Türkiye'de her mod için ayrıca bir yönetmelik var ve bunlar gönderene, alıcıya, yükleyene, bazen de forwarder'a yükümlülük yükler. Kara yolunda son bir yılda 20 ton ve üzeri tehlikeli madde gönderen ya da alan işletme Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi almak zorundadır. Havada lityum iyon pillerde %30 şarj sınırı 2026'dan beri cihazla birlikte paketlenen pillere de uygulanıyor.
Dört mod, dört kural
| Mod | Uluslararası kural | Yürürlükteki sürüm | Türkiye'deki düzenleme |
|---|---|---|---|
| Denizyolu | IMDG Kod (IMO) | 42-24 değişikliği: 1 Ocak 2026'dan zorunlu, 2025'te gönüllü uygulanabiliyordu (MSC.556(108)) | Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik (RG 14.11.2021) |
| Karayolu | ADR (Türkiye 22 Şubat 2010'da katıldı) | ADR 2025: önceki sürüm 30 Haziran 2025'e kadar kullanılabildi (ADR 1.6.1.1) | Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2022) |
| Demiryolu | RID (OTIF, COTIF Ek C) | RID 2025: 1 Ocak 2025'ten | Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik (RG 16.07.2015) |
| Havayolu | ICAO Teknik Talimatları (Doc 9284); IATA DGR | TI 2025–2026; IATA DGR 67. baskı, 1 Ocak 2026 | SHT-18, Tehlikeli Maddelerin Hava Yoluyla Emniyetli Taşınması Talimatı (SHGM, 04.06.2025) |
ADR ve RID'in 2025 Türkçe çevirileri Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü'nün sitesinde yayımlanıyor. IATA DGR her yıl yeni baskıyla çıkar. Bir yük birden fazla modla taşınıyorsa her ayağın kuralı ayrı ayrı uygulanır: havaya gidecek bir gönderi, havalimanına kadar olan kara, deniz ya da demiryolu ayağında o modun kurallarına da uymak zorundadır (SHT-18 m. 29).
Karayolu: faaliyet belgesi
Karayolu yönetmeliği taşıma zincirindeki işletmelere Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi (TMFB) zorunluluğu getirir (m. 7):
- Taşımacılar ve tank konteyner işletmecileri, miktara bakılmaksızın.
- Son bir takvim yılında 20 ton ve üzeri tehlikeli madde alan ya da gönderen işletmeler; ayrıca bu eşiği aşan paketleyen, yükleyen, dolduran ve boşaltanlar.
- Sınıf 1 (1.4S hariç) ve Sınıf 7 (ADR 1.7.1 kapsamındakiler hariç) ile iştigal eden işletmeler, miktara bakılmaksızın.
Alıcı ve boşaltan için miktar hesaplanırken ADR 3.3, 3.4 ve 3.5 muafiyetleri kapsamındaki faaliyetler sayılmaz (m. 7/2). Yönetmeliğe göre taşıma bir sözleşmeye dayanıyorsa sözleşmede "gönderen" olarak yazılan kişi gönderendir (m. 4). Yani gönderen olarak bir forwarder yazılmışsa gönderenin yükümlülükleri ona düşer.
Denizyolu: yük ilgilisi ve paketleme sertifikası
Deniz yönetmeliğinde "yük ilgilisi", tehlikeli yükün göndereni, alıcısı, temsilcisi veya taşıma işleri organizatörüdür (m. 4/1-v). Yük ilgilisi (m. 9):
- zorunlu belgeleri hazırlar ve taşıma boyunca yükle birlikte bulunmasını sağlar,
- yükün doğru sınıflandırılmasını, ambalajlanmasını, işaretlenmesini, etiketlenmesini ve levhalanmasını sağlar,
- onaylı ambalaj ve yük taşıma birimlerine emniyetli yüklemeyi, istifi ve bağlamayı sağlar.
IMDG Kod'un Konteyner/Araç Paketleme Sertifikası, yükü konteynere yükleyen ve IMDG 1.3 eğitimini almış kişi tarafından doldurulup imzalanır; yük limana gelmeden ya da girişte limana sunulur ve bir nüshası konteynerin sağ kapısının iç duvarına konur (m. 15/4). Ambalajların UN sertifikalı olması zorunludur (m. 15/3). IMO mevzuatı değişince güncel IMO hükümleri geçerlidir (m. 24/4).
Havayolu ve lityum pil
SHT-18 ICAO Teknik Talimatlarına dayanır; taşıma belgesi, aksine bir düzenleme yoksa en az İngilizce düzenlenir (m. 30). Lityum iyon pillerde IATA'nın 2026 rehberine göre şarj durumu (SoC) sınırı şöyle:
| Nasıl gönderiliyor | Paketleme talimatı | %30 şarj sınırı |
|---|---|---|
| Pil tek başına | PI 965 (UN 3480) | Zorunlu; üstü yalnız menşe ve işletici devletin onayıyla |
| Cihazla birlikte paketli | PI 966 (UN 3481) | 1 Ocak 2026'dan zorunlu: Kısım I'de tüm piller, Kısım II'de 2,7 Wh üstü piller |
| Cihazın içinde | PI 967 (UN 3481) | Zorunlu değil, güçlü biçimde tavsiye edilir (%30 ya da gösterge %25) |
Güvenlik bilgi formu
Tehlikeli olarak sınıflandırılan bir madde ya da karışımın tedarikçisi, alıcısına belgelendirilmiş bir kimyasal değerlendirme uzmanının hazırladığı güvenlik bilgi formu (GBF, SDS) vermek zorundadır (KKDİK m. 27). Formun 14. bölümü taşımacılık bilgisidir: UN numarası, UN uygun taşımacılık ismi ve taşımacılık zararları burada yer alır. Bir yükün tehlikeli madde olup olmadığını anlamanın ilk yeri bu bölümdür.
Ne zaman yanlış gider
Sözleşmede gönderen olarak forwarder yazılıyor
Karayolu yönetmeliğine göre sözleşmede "gönderen" yazan kişi gönderendir ve yükümlülükler ona geçer. Denizde ise forwarder zaten "yük ilgilisi" tanımının içindedir. Kimin hangi sıfatla yazıldığını baştan netleştirin.
Paketleme sertifikasını eğitimsiz biri imzalıyor
Sertifika yük limana gelmeden ya da girişte sunulur; eğitimsiz kişinin imzası ya da kapıya konmayan nüsha yönetmeliğe aykırıdır.
Pilli ürün tam şarjla havaya veriliyor
Cihazla birlikte paketlenen lityum iyon pillerde 2026'dan beri %30 sınırı zorunlu. Kısım I'de bu sınırın üstü ancak menşe ve işletici devletin yazılı onayıyla taşınabilir.
Eski sürümle hazırlanan belge
Denizde 42-24 değişikliği 1 Ocak 2026'dan zorunlu, karayolunda eski ADR'nin geçiş süresi 30 Haziran 2025'te bitti. Belge ve etiket şablonlarını güncel sürüme göre kontrol edin.
Sık sorulanlar
Yüküm tehlikeli madde mi, nasıl anlarım?
Tedarikçinizden güvenlik bilgi formunu isteyin ve 14. bölüme bakın. UN numarası ve taşımacılık sınıfı yazıyorsa yük tehlikeli madde olarak taşınır.
ADR'ye uygun hazırlanan yük gemiye ya da uçağa da gider mi?
Kendiliğinden hayır. Her mod kendi kuralına tabidir; deniz ayağında IMDG Kod, hava ayağında ICAO Teknik Talimatları uygulanır. Havaya gidecek yük de havalimanına kadar olan kara ayağında ADR'ye uymak zorundadır (SHT-18 m. 29).
Yılda 20 tondan az gönderiyorum, faaliyet belgesi gerekir mi?
Karayolunda gönderen olarak eşiğin altındaysanız genel kural gerekmez, ama Sınıf 1 (1.4S hariç) ve Sınıf 7 maddelerinde miktara bakılmaz. Paketleyen, yükleyen ya da dolduran olarak ayrı ayrı eşik hesabı yapılır (m. 7/1).
Forwarder'ın tehlikeli yükte sorumluluğu var mı?
Denizde evet: yönetmelik taşıma işleri organizatörünü "yük ilgilisi" sayar (m. 4/1-v) ve yük ilgilisine belge, sınıflandırma ve yükleme yükümlülükleri verir (m. 9). Gönderenin tehlikeli yükü forwarder'a yazılı bildirme borcu için forwarder hukuken kimdir sayfasına bakın.
Kaynaklar
- IMO — Resolution MSC.556(108), IMDG Kod değişikliği 42-24 1 Ocak 2026'da yürürlük, 1 Ocak 2025'ten gönüllü uygulama · imo.org (PDF) · erişim 29.09.2026
- ADR 2025, Türkçe çeviri (Cilt I) ve BM antlaşma kaydı 1.6.1.1 geçiş süresi; Türkiye'nin 22.02.2010 katılımı · uhdgm.uab.gov.tr (PDF) · treaties.un.org · erişim 29.09.2026
- OTIF — RID 2025 1 Ocak 2025'ten geçerli metin · otif.org (PDF) · erişim 29.09.2026
- IATA — Lithium Battery Guidance Document 2026 ve DGR 67 önemli değişiklikler PI 965, 966, 967 şarj sınırları; ICAO TI 2025–2026 ve DGR 67. baskı · iata.org (PDF) · DGR 67 (PDF) · erişim 29.09.2026
- Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 18.06.2022 / 31870 m. 4 (gönderen tanımı), m. 7 (TMFB zorunluluğu ve 20 ton eşiği); değişikliklerle güncel metin okundu · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
- Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, RG 14.11.2021 / 31659 m. 4/1-v (yük ilgilisi), m. 9, m. 15/3–4 (UN ambalaj, paketleme sertifikası), m. 24/4 (güncel IMO mevzuatı); 24.09.2025 değişikliği bu maddelere dokunmuyor · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
- Tehlikeli Maddelerin Demiryolu ile Taşınması Hakkında Yönetmelik, RG 16.07.2015 / 29418 Demiryolunda RID'e dayanan ulusal düzenleme (değişiklik RG 03.02.2023) · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
- SHGM — SHT-18, 04.06.2025 m. 29 (yüzey taşımacılığı), m. 30 (evrak dili) · shgm.gov.tr (PDF) · erişim 29.09.2026
- KKDİK Yönetmeliği, RG 23.06.2017 / 30105 (Mükerrer) m. 27 (güvenlik bilgi formu), Ek-2 Bölüm 14 (taşımacılık bilgisi) · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı yerine geçmez. Kural ve yönetmelik metinleri doğrudan okunmuş ve madde numaraları verilmiştir. Tehlikeli madde taşımasında sınıflandırma, ambalaj, işaret ve belge ayrıntısı maddeye ve moda göre değişir; yükünüz için tehlikeli madde güvenlik danışmanınıza (TMGD) ve taşıyıcınıza danışın.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. Uluslararası kurallar IMO, OTIF, BM, UHDGM ve IATA'nın yayımladığı metinlerden; Türkiye'deki yönetmelikler Resmî Gazete'den ve mevzuat.gov.tr'deki güncel metinlerden; SHT-18 SHGM'den doğrudan okunarak yazıldı.