Avrupa'ya ihracatta alıcı ne öder: A.TR ve KDV Gümrük vergisi yok, KDV yine var.

Gümrük birliği neyi kapsar

Gümrük birliğinin son döneminin kuralları, AT–Türkiye Ortaklık Konseyi'nin 22 Aralık 1995 tarihli 1/95 sayılı Kararı'ndadır. Kararın malların serbest dolaşımı bölümü tarım ürünleri dışındaki ürünlere uygulanır (m. 2). Bu bölüm AB ile Türkiye arasında ithalat ve ihracat gümrük vergilerini ve eş etkili vergileri kaldırır (m. 4), ithalatta miktar kısıtlamalarını yasaklar (m. 5).

Bölüm iki tür eşyayı kapsar (m. 3/1): AB'de ya da Türkiye'de üretilen eşya, serbest dolaşımdaki üçüncü ülke girdileriyle üretilenler dahil, ve iki taraftan birinde serbest dolaşıma girmiş üçüncü ülke eşyası. Üçüncü ülke ürünü, Türkiye'de ithalat formaliteleri tamamlanıp ödenmesi gereken gümrük vergileri tam ya da kısmi iade olmadan tahsil edildiğinde serbest dolaşımda sayılır (m. 3/2).

AB'deki alıcının istediği belgeler

İthalat beyanını AB'deki ithalat ülkesinde alıcı ya da gümrük temsilcisi verir; gümrük borcunun borçlusu beyan sahibidir (Birlik Gümrük Kodu m. 77/3). AB tarafındaki dosya şu belgelere dayanır:

• Ticari fatura: fiilen ödenen ya da ödenecek fiyat, gümrük kıymetinin temel esasıdır (BGK m. 70); ithalat KDV'si de bu kıymetten hesaplanır (KDV Direktifi m. 85).
• A.TR dolaşım belgesi, gümrük birliği eşyası için: ihracatçının talebiyle düzenlenir ve ihracat ülkesinin gümrük idaresince onaylanır (1/2006 sayılı Karar m. 5 ve 7). AB'nin resmî dillerinden birinde ya da Türkçe ile birlikte AB resmî dillerinden birinde düzenlenir (m. 9). İthalat gümrüğü tercüme ve alıcıdan eşyanın serbest dolaşım şartlarını taşıdığına dair beyan isteyebilir (m. 10).
• Tercihli menşe ispatı (EUR.1 ya da menşe beyanı), tarım ürünleri ile kömür ve çelik ürünleri için. Hangisinin ne zaman gerektiği A.TR mi EUR.1 mi sayfasında.
• Taşıma belgesi: CMR, konşimento ya da havayolu taşıma senedi. Eşya üçüncü bir ülkeden geçiyorsa A.TR ancak eşya orada gümrük gözetiminde kalırsa kullanılabilir; Kararın saydığı ilk kanıt, geçişi kapsayan tek taşıma belgesidir (m. 6/2–3).
• EORI numarası, alıcının: AB'de gümrük işlemleri için zorunludur (BGK m. 9). Komisyon'a göre AB'de yerleşik olmayan kişi de gümrük ya da giriş özet beyanı veriyor veya taşıyıcı olarak çalışıyorsa numara alır.
• Ürün şartları: teknik, sağlık ve bitki sağlığı kuralları vergiden ayrıdır. Access2Markets bunları My Trade Assistant'ta ürün koduna göre listeler.

Türkiye tarafında ihracat beyannamesi, taşıma belgesi ve A.TR birlikte hazırlanır; hangisini kimin düzenlediği ihracat evrakları sayfasında. Karayolu taşımacılığı sevkiyatlarımızda ihracat beyannamesini ve A.TR, EUR.1 gibi dolaşım belgelerini kendi gümrük müşavirimiz hazırlar; AB'deki ithalat gümrüklemesi alıcının gümrük temsilcisinde kalır.

Alıcının yine ödediği vergiler

İthalat KDV'si gümrük birliğinin konusu değildir. KDV Direktifi, AB Antlaşması anlamında serbest dolaşımda olmayan eşyanın Birliğe girişini ithalat sayar (m. 30); vergi, eşya ithal edildiğinde doğar (m. 70). Oran, üye ülkenin kendi ülkesinde aynı eşyanın teslimine uyguladığı orandır (m. 94/2).

Matrah gümrük kıymetinden başlar (m. 85). Buna KDV'nin kendisi hariç ithalat nedeniyle ödenen vergi ve harçlar ile ithalat ülkesindeki ilk varış yerine kadar komisyon, ambalaj, taşıma ve sigorta gibi yan giderler eklenir (m. 86). Gümrük kıymeti ise eşyanın AB'ye girdiği yere kadarki taşıma ve sigortayı zaten içerir (BGK m. 71/1-e).

Vergiyi kimin ödeyeceğini ithalat ülkesi belirler (m. 201). Üye ülkeler, işletmelerin ithalat KDV'sini gümrükte ödemek yerine KDV beyannamesinde göstermesine izin verebilir (m. 211); bunun mümkün olup olmadığı ülkeye göre değişir. DDP'de ithalat işlemlerini ve vergileri satıcı üstlenir; bunun ithalat ülkesinde yerleşik olmayan satıcı için neden zor olduğu Incoterms® 2020 sayfasında.

Anti-damping ve ticaret politikası önlemleri

Gümrük birliği ticaret politikası önlemlerini kaldırmaz. Serbest dolaşım ilkesine istisna olarak, öteki tarafla ya da üçüncü ülkelerle ilişkisinde anti-damping veya başka bir ticaret politikası önlemi almış taraf, ilgili ürünün öteki taraftan ithalatına bu önlemi uygulayabilir (1/95 sayılı Karar m. 46). Böyle bir önleme tabi üründe ithalat gümrüğü alıcıdan menşei gümrük beyannamesinde göstermesini ister; ciddi ve haklı şüphe varsa ek kanıt isteyebilir (m. 47).

Bu hem Türk menşeli eşyaya hem Türkiye'de serbest dolaşımdaki üçüncü ülke eşyasına uygulanır. Çin menşeli ürün A.TR ile gümrük vergisiz gidebilir, ama AB'nin Çin menşeine uyguladığı anti-damping vergisi yine alınır. Önlemler ürün koduna ve menşee göre TARIC'te listelenir.

CBAM

CBAM'ın kesin dönemi 1 Ocak 2026'dan beri çimento, demir ve çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojene uygulanıyor. Yılda 50 tondan fazla CBAM eşyası (elektrik ve hidrojen bu eşiğin dışındadır, Tüzük (AB) 2025/2083 m. 2a) ithal eden AB'deki ithalatçı ya da dolaylı gümrük temsilcisi, yetkili CBAM beyan sahibi olmak zorunda; her yıl ithalatına gömülü emisyonu beyan eder ve karşılığı kadar sertifika teslim eder. Bazı demir ve çelik ürünleri iki yönden etkilenir: kömür ve çelik ürünü olarak gümrük birliğinin dışındadır, aynı zamanda CBAM eşyasıdır. İhracatçının payına düşen iş CBAM: Türk ihracatçısı için sayfasında.

Giriş özet beyanı (ICS2)

AB gümrük bölgesine getirilen eşya için bir giriş özet beyanı (ENS) verilir; beyan eşya gelmeden önce ilk giriş gümrük idaresine sunulur. Beyanı taşıyıcı verir, onun yerine ithalatçı ya da alıcı da verebilir (BGK m. 127). ICS2 sistemi 1 Eylül 2025'ten beri bütün üye ülkelerde, karayolu ve demiryolu dahil bütün taşıma modlarında çalışıyor; bazı üye ülkelerin karayolu ve demiryolu için aldığı geçici istisnalar 1 Haziran 2026'da bitti. 1 Haziran 2026'dan itibaren AB'ye giren her sevkiyatın geçerli bir ENS'si olmalı; beyan doğrudan ICS2'ye ya da bu yolu seçen ülkelerde NCTS Faz 6'da transit beyanıyla birlikte verilir.

Ticaret Bakanlığı'na göre karayolunda ENS, eşya giriş noktasına varmadan en az bir saat önce elektronik olarak verilir; AB'den çıkıp yeniden giren tır her giriş için ayrı ENS verir. Komisyon, ICS2 şartları karşılanmazsa eşyanın AB sınırında durdurulabileceğini ve bazı durumlarda AB'de yerleşik nihai alıcının da ENS verisi sunacağını söylüyor. Üçüncü ülkelerden T1 ile transit T1 transit belgesi ve NCTS sayfasında, Yunanistan hattı Yunanistan karayolu nakliye sayfasında.

Ne zaman yanlış gider

A.TR gümrüğe dört aydan sonra ulaşıyor

A.TR, düzenlendiği tarihten itibaren dört ay içinde ithalat ülkesinin gümrük idaresine sunulur (1/2006 sayılı Karar m. 8/1). Gecikme istisnai durumlardan kaynaklanıyorsa ya da eşya süre dolmadan gümrüğe sunulmuşsa geç belge kabul edilebilir (m. 8/2–3). Komisyon 17 Eylül 2026'da süreyi on aya çıkaran bir öneri yaptı (COM(2026) 477, taslak m. 8/1); öneri kabul edilene kadar dört ay geçerlidir.

İhracatta A.TR düzenlenmemiş

Hata, istem dışı ihmal ya da özel durumlar yüzünden ihracatta düzenlenmediyse ya da düzenlenip ithalatta teknik nedenle kabul edilmediyse sonradan düzenlenebilir (m. 15/1). İhracatçı başvuruda ihracatın yerini ve tarihini ve talebin nedenini yazar (m. 15/2).

Çelik ya da tarım ürünü A.TR ile gönderiliyor

Bu eşya gümrük birliğinin dışındadır; A.TR ona vergi muafiyeti sağlamaz. Tercihli vergi, ayrı anlaşma kapsamında tercihli menşe ispatına bağlıdır.

Eşya kanıtsız olarak üçüncü ülkeden geçiyor

A.TR yalnız gümrük birliğinin iki kısmı arasında doğrudan taşınan ya da üçüncü ülkeden gümrük gözetiminde geçen eşya için geçerlidir. Tek taşıma belgesi, o ülke gümrüğünün belgesi ya da başka destekleyici belge yoksa ithalat gümrüğü muafiyeti vermeyebilir (m. 6/2–3).

İthalat KDV'si maliyet hesabına girmiyor

A.TR gümrük vergisini kaldırır, KDV'yi kaldırmaz. KDV, gümrük kıymetine vergiler ve ilk varış yerine kadarki taşıma eklenerek hesaplanır; alıcınız bunu baştan hesaba katmalı ya da ülkesinin KDV beyannamesinde gösterme imkânı tanıyıp tanımadığına bakmalı.