A.TR menşe belgesi değildir.
İkisi farklı şeyi ispatlar. A.TR, eşyanın Türkiye–AB gümrük birliğinde serbest dolaşımda olduğunu gösterir — menşei değil. EUR.1 ise eşyanın tercihli menşeini ispatlar ve tercihli anlaşması olan ülkelerde indirimli veya sıfır vergi sağlar. Bu yüzden Türkiye'de serbest dolaşımdaki Çin menşeli bir ürün A.TR ile AB'ye gümrük vergisiz girebilir, ama anti-damping vergisi menşee göre uygulanmaya devam eder.
İkisinin farkı tek tabloda
| Konu | A.TR Dolaşım Belgesi | EUR.1 Dolaşım Sertifikası |
|---|---|---|
| Neyi ispatlar | Serbest dolaşım statüsü | Tercihli menşe |
| Hukuki dayanak | Türkiye–AB gümrük birliği | Tercihli ticaret anlaşmaları (revize PAAMK ve diğerleri) |
| Kapsadığı eşya | Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri | Anlaşmanın menşe kurallarını sağlayan eşya |
| Menşe önemli mi | Hayır — üçüncü ülke menşeli eşya da taşınabilir | Evet — menşe kuralı sağlanmalı |
| İbraz süresi | Düzenlendiği tarihten itibaren 4 ay | Revize PAAMK'ta 10 ay |
| Kim düzenler | İhracatçının talebi üzerine gümrük idaresi (Türkiye'de yetkili oda vizesi ve gümrük onayıyla) | |
| Sağladığı avantaj | Gümrük vergisi alınmaz | İndirimli veya sıfır gümrük vergisi |
| Ticaret politikası önlemleri | Menşee göre uygulanmaya devam eder | Menşe zaten ispatlanmıştır |
Sürelere dikkat: A.TR'nin 4 aylık ibraz süresi 1/2006 sayılı AT–Türkiye Gümrük İşbirliği Komitesi Kararı'nın 8. maddesinden gelir. EUR.1'in 10 aylık süresi revize PAAMK kurallarına aittir; farklı bir tercihli anlaşma kapsamında çalışıyorsanız o anlaşmanın kendi süresine bakın.
Hangi belge hangi durumda
A.TR'nin menşe sanılması
Bu, Türk ihracatçısının en pahalıya mal olan yanılgısıdır. A.TR eşyanın Türkiye'de serbest dolaşımda olduğunu gösterir — yani ithalat vergileri ödenmiş, gümrük işlemleri tamamlanmıştır. Eşyanın nerede üretildiğini hiç söylemez.
Somut sonuç: Türkiye'de serbest dolaşıma girmiş Çin menşeli bir ürünü A.TR ile AB'ye gönderdiğinizde gümrük vergisi alınmaz. Ama o üründe Çin menşeine bağlı bir anti-damping vergisi, korunma önlemi veya gözetim uygulaması varsa, bunlar menşe ülkeye göre uygulanmaya devam eder. A.TR bu önlemleri kaldırmaz.
Alıcı bunu ithalat anında öğrenirse fatura beklenmedik biçimde büyür ve uyuşmazlık doğar. Menşe bilgisini sipariş aşamasında yazılı olarak paylaşın — hem ticari dürüstlük hem de kendi korunmanız için.
Sorulacak ilk soru "hangi belge" değil, "eşyanın menşei ne" olmalı. Menşe Türkiye veya AB ise tercihli menşe ispatı mümkündür. Üçüncü ülke menşeliyse A.TR düzenlenebilir ama tercihli menşe ispatı düzenlenemez — ve menşee bağlı önlemler devam eder.
Menşe kuralını sağladığınızı ispatlayacak belgeler dosyada hazır olmadan EUR.1 talep etmeyin. İthalatçı ülke gümrüğü yıllar sonra sonradan kontrol (subsequent verification) talebi gönderebilir. Tedarikçi beyanları ve maliyet dökümü ibraz edilemezse tercih geriye dönük iptal edilir ve fark vergi, alıcıdan istenir.
2026'da değişen kurallar
Pan-Avrupa-Akdeniz tercihli menşe kurallarının (PAAMK / PEM) revize hâli, Ortak Komite'nin 7 Aralık 2023 tarihli 1/2023 sayılı Kararı ile kabul edilmiş ve 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girmiştir. 2/2024 sayılı Karar ile eski kurallar 31 Aralık 2025'e kadar paralel uygulanmış, 1 Ocak 2026'dan itibaren yalnızca revize kurallar geçerli olmuştur.
Önemli kayıt: bu geçiş, PAAMK Sözleşmesi'ne dinamik atıf içeren tercihli anlaşmalar ve menşe protokolleri bakımından geçerlidir. Çalıştığınız ülkeyle olan anlaşmanın hangi kural setine atıf yaptığını ayrıca teyit ettirin; her tercihli anlaşma aynı takvimde ilerlemez.
Revize kuralların pratikte en çok karşınıza çıkacak iki değişikliği:
- Tolerans %10'dan %15'e çıktı
- Menşeli sayılmayan girdiler için izin verilen genel tolerans oranı yükseldi. Eski oranla hesap yapmak, aslında menşe kazanan bir ürünü menşesiz saymanıza yol açar.
- EUR-MED belgesi kaldırıldı
- Eski sistemde çapraz kümülasyonu göstermek için kullanılan EUR-MED sertifikasına revize kuralların metninde yer verilmemiştir. Menşe ispat belgeleri EUR.1 dolaşım sertifikası ve menşe beyanı ile sınırlıdır.
AB'li alıcınız satın alma prosedürü eski olduğu için hâlâ "EUR-MED" isteyebilir. Bu belge revize kurallar altında düzenlenmez; talebi karşılamaya çalışırken sevkiyat bekler. Doğru yaklaşım, alıcıya revize kurallar altında EUR.1 veya menşe beyanının geçerli olduğunu bildirmektir.
Menşe beyanı ve 6.000 euro eşiği
Menşe beyanı, ihracatçının fatura, teslim notu veya eşyayı tanımlayan başka bir ticari belge üzerine yazdığı beyandır — ayrı bir sertifika düzenlenmesine gerek kalmaz. Revize PAAMK kuralları uyarınca beyanı iki taraf düzenleyebilir:
- Onaylanmış ihracatçı — tutar sınırı olmaksızın.
- Herhangi bir ihracatçı — toplam değeri 6.000 euroyu aşmayan sevkiyatlar için.
Eşik sevkiyat başınadır, fatura başına değil. Tek bir sevkiyatı 6.000 euronun altında kalacak şekilde birden fazla faturaya bölmek işe yaramaz; aynı araçta giden bölünmüş faturalar sonradan kontrolde tek sevkiyat sayılır ve menşe beyanları geçersiz kılınır.
Ne zaman yanlış gider
A.TR ile gönderilen üçüncü ülke menşeli üründe anti-damping çıkıyor
Gümrük vergisi alınmaz ama menşee bağlı ticaret politikası önlemi uygulanır. Alıcı bunu ithalatta öğrenir; maliyet öngörülenden yüksek çıkar ve uyuşmazlık doğar.
Yapılacak: menşe bilgisini teklif ve sipariş aşamasında yazılı olarak paylaşın. Alıcının müşaviri o menşe için bir önlem olup olmadığını önceden kontrol edebilir.
Belge süresi kaçırılıyor
A.TR düzenlendiği tarihten itibaren 4 ay, revize PAAMK kapsamındaki menşe ispat belgesi 10 ay içinde ithalatçı ülke gümrüğüne ibraz edilmelidir. Sevkiyat beklerse veya belge geç iletilirse süre dolar ve avantaj kaybedilir.
Yapılacak: belgenin düzenlenme tarihini sevkiyatın gerçek çıkış tarihiyle hizalayın; erken düzenlenen belge, gecikmede süreyi tüketir.
Sonradan kontrol geliyor, dosya yok
EUR.1 veya menşe beyanı düzenlendikten yıllar sonra ithalatçı ülke gümrüğü menşein ispatını isteyebilir. Tedarikçi beyanları ve maliyet dökümü ibraz edilemezse tercih geriye dönük iptal edilir; fark vergi ve faiz alıcıdan istenir, alıcı da size döner.
Yapılacak: menşe kuralının sağlandığını gösteren tedarikçi beyanlarını ve hesabı, belgeyi düzenlediğiniz gün dosyalayın.
Serbest bölgedeki elleçlemenin menşe kazandırdığı sanılıyor
Yeniden ambalajlama, etiketleme, paletleme veya set hâline getirme gibi basit işlemler menşe kazandırmaz. Buna dayanarak düzenlenen menşe beyanı sonradan kontrolde geçersiz sayılır.
Eski tolerans oranıyla hesap yapılıyor
Revize kurallarda genel tolerans %15'e çıktı. Eski %10 ile hesaplayan ihracatçı, aslında menşe kazanan bir ürünü menşesiz sayar ve hak ettiği tercihi kullanmaz.
Sık sorulanlar
A.TR belgesi olmazsa ne olur?
AB'deki alıcı gümrük birliğinin sağladığı vergi muafiyetinden yararlanamaz ve eşyaya normal üçüncü ülke gümrük vergisi uygulanır. Maliyet farkı doğrudan alıcıya çıkar.
Belge sonradan da düzenlenebilir; usulü ve şartları ihracatçı ülke gümrük idaresi belirler. Bu durumda ithalatçı ülke gümrüğünün fazla alınan vergiyi iade etme prosedürü ayrıca işletilir. Somut başvuru usulü için gümrük müşavirinize ve ilgili odaya danışın — bu sayfada usul anlatılmıyor.
Hem A.TR hem EUR.1 birlikte düzenlenir mi?
İkisi farklı şeyleri ispatladığı için birlikte gerekebilir. AB'ye giden bir sevkiyatta A.TR gümrük birliği muafiyetini sağlarken, menşe ispatı ticaret politikası önlemleri ve tercihli kümülasyon açısından ayrıca önem taşır.
Hangi belgelerin isteneceğini alıcının gümrük müşaviri belirler. Sipariş aşamasında sorun; sevkiyat yola çıktıktan sonra belge tamamlamak hem zaman hem demuraj maliyeti demektir.
EUR-MED hâlâ isteniyor, ne yapmalıyım?
EUR-MED sertifikası revize PAAMK kurallarının metninde yer almaz; menşe ispat belgeleri EUR.1 ve menşe beyanı ile sınırlıdır.
Alıcınızın satın alma prosedürü güncellenmemiş olabilir. Kendisine revize kuralların 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdiğini ve eski kuralların 31 Aralık 2025'te sona erdiğini bildirin; belgeyi düzenletmeye çalışarak zaman kaybetmeyin.
Menşe beyanı metnini faturaya nasıl yazarım?
Beyanın metni ve kullanılacak dil, uygulanan tercihli düzenlemenin kendi ekinde belirlidir ve ülkeye göre değişebilir. Bu sayfada örnek metin vermiyoruz, çünkü yanlış veya güncelliğini yitirmiş bir beyan metni sevkiyatınızın tercihini kaybettirir.
Doğru metni, çalıştığınız ülkeyle olan anlaşmanın menşe protokolünden veya gümrük müşavirinizden alın. Onaylanmış ihracatçı izniniz varsa izin numaranızın beyanda yer alması gerekir.
6.000 euro eşiği hangi tutara bakıyor?
Sevkiyattaki menşeli ürünlerin toplam değerine ve sevkiyat başına uygulanır. Bu eşiğin altında kalan sevkiyatlarda herhangi bir ihracatçı menşe beyanı düzenleyebilir; üstünde onaylanmış ihracatçı izni gerekir.
Faturayı bölerek eşiğin altında kalmaya çalışmak işe yaramaz — aynı sevkiyatta giden bölünmüş faturalar sonradan kontrolde tek sevkiyat sayılır.
Kaynaklar
- Revize PAAMK menşe kuralları — Ortak Komite 1/2023 sayılı Kararı Revize kuralların metni; EUR.1 ve menşe beyanı, 10 aylık geçerlilik, %15 tolerans, EUR-MED'in yer almaması · eur-lex.europa.eu · erişim 01.09.2026
- AT–Türkiye Gümrük İşbirliği Komitesi 1/2006 sayılı Kararı A.TR dolaşım belgesinin düzenlenmesi ve 4 aylık ibraz süresi (md. 8) · eur-lex.europa.eu · erişim 01.09.2026
- T.C. Ticaret Bakanlığı — Menşe (Sıkça Sorulan Sorular) Türkiye uygulamasında menşe ispat belgeleri ve tercihli menşe · ticaret.gov.tr · erişim 01.09.2026
- Avrupa Komisyonu — Revize PAAMK geçiş hükümleri rehberi Eski ve revize kuralların paralel uygulanması ve geçişin hangi anlaşmalar bakımından geçerli olduğu · taxation-customs.ec.europa.eu (PDF) · erişim 01.09.2026
- Birlik Gümrük Kodu Uygulama Tüzüğü (AB) 2015/2447 Menşe beyanı ve kayıtlı ihracatçı (REX) hükümleri; md. 67(7) sevkiyat başına 6.000 euro eşiği · eur-lex.europa.eu · erişim 01.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, gümrük müşavirliği veya hukuki tavsiye değildir. Hangi belgenin gerekli olduğu, çalıştığınız ülkeyle Türkiye arasındaki tercihli düzenlemeye ve eşyanın menşeine göre değişir; her tercihli anlaşma aynı kural setine atıf yapmaz. Belge usulleri ve süreleri idari düzenlemelerle değişebilir. Sevkiyat öncesi gümrük müşavirinizden ve ilgili odadan teyit alın.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. Revize PAAMK kurallarının 1 Ocak 2025'te yürürlüğe girdiği ve eski kuralların 31 Aralık 2025'te sona erdiği doğrulandı; geçişin yalnızca PAAMK Sözleşmesi'ne dinamik atıf içeren anlaşmalar bakımından geçerli olduğu kaydı eklendi.