ISPM 15 ve ahşap ambalaj: ısıl işlem, damga, ihracatçı Mal hazır, palet damgasız. Varışta alıkonabilir.
Uluslararası ticarette ham ahşaptan yapılmış palet, sandık, kafes ve istif tahtası, zararlı organizma taşımasın diye ISPM 15 standardına göre işlem görmüş ve damgalanmış olmalıdır. Türkiye'de ihracatta yalnız ısıl işlem kullanılabilir: fırında öz dahil 56 °C'de 30 dakika (HT) ya da dielektrik ısıtmayla 60 °C'de 1 dakika (DH). İhracatçı ahşap ambalajı yalnız Tarım ve Orman Bakanlığı'nın listesindeki izin belgeli işletme ya da kayıtlı tedarikçiden alabilir. Mal fason üretici ya da komisyoncu üzerinden ihraç edilse de sorumluluk ihracatçıdadır.
Neler kapsamda, neler muaf
ISPM 15, uluslararası ticarette ham ahşaptan yapılan ambalaj malzemesini düzenler ve istif tahtasını (dunnage) da kapsar. Standart, istif tahtasının zararlı organizma yayma riskinin özellikle yüksek olduğunu belirtir. Şunlar muaftır (ISPM 15 m. 2.1):
- tamamı 6 mm veya daha ince ahşaptan yapılan ambalaj,
- tamamı kontrplak, yonga levha, OSB veya kaplama gibi tutkal, ısı ya da basınçla üretilmiş işlenmiş ahşaptan yapılan ambalaj,
- üretimde ısıtılmış şarap ve alkollü içki fıçıları,
- zararlıdan arındıracak şekilde işlenmiş ahşaptan şarap, puro ve benzeri hediye kutuları,
- talaş, yonga ve ahşap yünü,
- yük taşıtlarına ve konteynerlere kalıcı olarak bağlı ahşap parçalar.
Onaylı işlemler
| İşlem | Damga kodu | Asgari şart | Türkiye'de |
|---|---|---|---|
| Isıl işlem fırını | HT | Ahşabın özü dahil bütün kesitinde en az 56 °C, kesintisiz en az 30 dakika | Kullanılır |
| Dielektrik ısıtma | DH | Yüzeyi dahil bütün kesitinde en az 60 °C, kesintisiz 1 dakika | Kullanılır |
| Metil bromür fümigasyonu | MB | ISPM 15 Ek 1'deki doz ve süre | Kullanılamaz |
| Sülfüril florür fümigasyonu | SF | ISPM 15 Ek 1'deki doz ve süre | Kullanılamaz |
Türk yönetmeliğinin Ek-1'i, ambalajın kabuğu soyulmuş ahşaptan yapılmasını da şart koşar ve MB ile SF için "bu teknik ülkemizde kullanılamaz" der. Türkiye'de ihracat için ahşap ambalaja yalnız HT ya da DH uygulanır.
Damga nasıl okunur
Türk yönetmeliğine göre ISPM 15 damgasında şunlar bulunur (Ek-1):
- IPPC sembolü, başak amblemi içinde,
- TR ülke kodu,
- 00-000: il müdürlüğünün verdiği işletme numarası (ilk iki hane il trafik kodu, sonrası işletme numarası),
- HT ya da DH: uygulanan işlem.
Damga okunaklı, kalıcı ve taşınamaz olmalıdır; elle çizilemez, kırmızı ve turuncu tehlikeli madde etiketlerinde kullanıldığı için bu renklerden kaçınılır. Ambalajın en az iki karşı yüzüne, istif tahtasında ise kısa aralıklarla ve tüm uzunluk boyunca basılır; damganın içine başka sembol ya da bilgi konamaz (Ek-1; ISPM 15 Ek 2). Türkiye'de bunun yanında ayrı bir izlenebilirlik işareti ve karekod da öngörülür; karekod uygulaması, bunu düzenleyecek yönerge yürürlüğe girene kadar uygulanmıyor (geçici m. 1/7).
Türkiye'de ihracatçının yükümlülükleri
Yönetmelik 1 Ocak 2025 ve 1 Temmuz 2025'te kademeli olarak yürürlüğe girdi ve 2019 yönetmeliğini kaldırdı (m. 23–24). İhracatta ahşap ambalaj kullanan firma, yönetmeliğin diliyle "kullanıcı" (m. 15/1):
- ambalajı yalnız Bakanlığın internet sitesindeki izin belgeli işletmelerden ya da tedarikçi kayıt belgeli işletmelerden alır; listede olmayandan ihracat için alım yapılamaz (c),
- teslim alırken ısıl işlem çıktısını, fatura ya da irsaliyeyi ve ambalajdaki bilgileri karşılaştırır, uyumsuzsa kabul etmez ve belgeleri iki yıl saklar (a),
- ihracatta en yakın zamanda işlem görmüş ambalajı kullanır (ç) ve işaretli ambalajla işaretsiz ambalajı bir arada bulundurmaz (d),
- ambalajın karantina şartlarını teslim aldığı andan mal Türkiye gümrüğünden çıkana kadar sağlamaktan sorumludur (e),
- malını fasoncu, komisyoncu ya da benzeri bir aracı üzerinden ihraç etse de ambalajın yönetmeliğe uygunluğundan sorumludur (f).
Onarım ve tekrar kullanım
ISPM 15'e göre bileşenlerinin yaklaşık üçte birine kadarı değiştirilen ambalaj "onarılmış" sayılır; değişen her parça işlemli ahşaptan olmalıdır. Üçte birden fazlası değişmişse ambalaj "yeniden üretilmiş" sayılır; eski damgalar kalıcı olarak silinir, ambalaj yeniden işlem görür ve yeniden damgalanır (m. 4.3.2–4.3.3).
Türkiye'de ithal malla gelen ahşap ambalaj, onarılmamışsa, damgası okunuyorsa, üzerinde zararlı izi yoksa ve ithal ürünün faturasının ekinde ısıl işlem çıktısı varsa yeniden işlem görmeden ihracatta kullanılabilir. Bu çıktı beş yıl saklanır (m. 8/1–2). Üzerinde yabancı ülke damgası olup bu şekilde belgelendirilemeyen ambalaj yalnız yurt içinde kullanılabilir ve satış faturasına "ihracatta kullanılamaz" yazılır (m. 8/2-b-3).
Varışta uygunsuz çıkarsa
Damgası olmayan ya da zararlı bulunan ahşap ambalajda varış ülkesinin bitki sağlığı otoritesi, sorun çözülene kadar gönderiyi alıkoyabilir; uygunsuz malzemeyi ayırabilir, işlem uygulayabilir, imha edebilir ya da gönderiyi geri çevirebilir (ISPM 15 m. 4.6). Hangi önlemin uygulanacağına ithalatçı ülke karar verir.
Ne zaman yanlış gider
İstif tahtası unutuluyor
Paletler damgalı, ama konteynerdeki yükü sabitleyen takoz ve tahtalar işlemsiz. İstif tahtası da ISPM 15 kapsamındadır ve tüm uzunluğu boyunca damgalanmalıdır.
Palet listede olmayan bir satıcıdan alınıyor
Bakanlığın listesinde olmayan işletmeden ihracat için ambalaj alan kullanıcı, yönetmeliğe göre zararlı organizmalarla mücadeleye aykırı işlem yapmış sayılır (m. 15/1-c).
İthal paletler belgesiz yeniden kullanılıyor
Yabancı damgalı palet ısıl işlem çıktısıyla belgelendirilemiyorsa yalnız yurt içinde kullanılabilir. İthal ürünün faturasını ve ekindeki çıktıyı beş yıl saklayın.
Onarılan palette yeni tahta işlemsiz
Onarımda kullanılan her yeni parça işlemli ahşaptan olmalıdır; üçte birden fazlası değiştiyse palet yeniden işlem görür ve yeniden damgalanır.
Sık sorulanlar
Kontrplak sandık için ısıl işlem gerekir mi?
Tamamı kontrplak, yonga levha ya da OSB gibi işlenmiş ahşaptan yapılmış ambalaj ISPM 15'ten muaftır. Sandığın bir kısmı ham ahşapsa, örneğin kızakları, o parçalar kapsamdadır.
Plastik palet kullanırsam?
ISPM 15 ahşap ambalajı düzenler; ahşap olmayan palet bu standardın kapsamında değildir. Konteynerde başka ahşap istif malzemesi kullanılıyorsa o malzeme kapsamdadır.
Damgayı kendim basabilir miyim?
Hayır. Türkiye'de ısıl işlem ve damgalama yalnız izin belgeli işletmelerde, istihdam edilen ısıl işlem operatörünce yapılır (m. 7/1-a). İzin belgesi olmadan damga basan işletmenin tespiti yaptırım nedenidir (RG 30.12.2025 değişikliği).
Hangi ülkeler ISPM 15 uyguluyor?
ISPM 15 IPPC'nin uluslararası standardıdır; hangi ülkenin ne zaman ve nasıl uyguladığı o ülkenin kendi bitki sağlığı mevzuatına bağlıdır. Varış ülkesinin güncel şartını ithalatçınızdan ya da o ülkenin bitki sağlığı otoritesinden teyit edin.
Kaynaklar
- IPPC — ISPM 15, Regulation of wood packaging material in international trade (2018'de kabul, 2019'da yayım) m. 2.1 (muafiyetler), m. 4.3 (tekrar kullanım, onarım, yeniden üretim), m. 4.6 (varışta uygunsuzluk), Ek 1 (HT 56 °C/30 dk, DH 60 °C/1 dk), Ek 2 (damga) · ippc.int · erişim 29.09.2026
- Ahşap Ambalaj Malzemelerinin Isıl İşleme Tabi Tutulması ve İşaretlenmesine Dair Yönetmelik, RG 26.07.2024 / 32613 m. 7 (işlem ve damgalama), m. 8 (işaretli ve kullanılmış ambalaj), m. 15 (tedarikçi ve kullanıcı yükümlülükleri), m. 23–24 (yürürlük, 2019 yönetmeliğinin kaldırılması), geçici m. 1/7 (karekod), Ek-1 (onaylı tedbirler, damga) · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
- Resmî Gazete 30.12.2025 / 33123 — Yönetmelikte değişiklik m. 18: izin belgesiz işletmenin ISPM 15 damgası basması yaptırım nedeni · resmigazete.gov.tr · erişim 29.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Standart ve yönetmelik metinleri doğrudan okunmuş ve madde numaraları verilmiştir. Varış ülkesinin ithalat şartları ISPM 15'ten farklı ek kurallar içerebilir; sevkiyat öncesinde ithalatçınızdan ve ahşap ambalaj tedarikçinizden teyit alın. İzin belgeli işletme listesi Tarım ve Orman Bakanlığı'nın internet sitesindedir.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. ISPM 15 IPPC'nin 2018 metninden, Türk yönetmeliği ve 2025 değişikliği Resmî Gazete'den ve mevzuat.gov.tr'deki güncel metinden doğrudan okunarak yazıldı.