Navlun masraf kalemleri: THC, BAF, CAF, ISPS, GRI ne demek Faturadaki bu kalem ne.
Bir deniz sevkiyatı faturasında "navlun" çoğu zaman kalemlerden yalnızca biridir. Üzerine terminal elleçleme (THC), yakıt (BAF), kur (CAF), sezon (PSS), güvenlik (ISPS) ve artık emisyon (ETS) kalemleri biner. Bunların çoğunun uluslararası bir düzenleyici tanımı yoktur; armatörün tek taraflı yayımladığı tarifeye dayanan ticari kalemlerdir. Ve hepsi aynı taraftan gelmez.
Hangi kalem kimden gelir
"Neden bu kadar çok fatura geliyor" sorusunun cevabı burada. Bir sevkiyatta en az üç ayrı taraf ücret keser ve her birinin kendi tarifesi vardır.
Surşarj sözlüğü
Bu kısaltmalar sektörde İngilizce kullanılır ve Türkçe karşılıkları yerleşmemiştir. Ortak özellikleri: hiçbirinin uluslararası bir düzenleyici tanımı yoktur, armatörün tarifesine bağlıdır ve tek taraflı değiştirilebilir.
| Kısaltma | Açılımı | Neyin karşılığı |
|---|---|---|
| THC | Terminal Handling Charge | Konteynerin terminalde elleçlenmesi: gemiye yükleme/indirme, saha içi hareket, vinç. Kalkışta OTHC, varışta DTHC olarak ayrı doğar. |
| BAF | Bunker Adjustment Factor | Yakıt fiyatındaki değişimin yansıtılması. |
| CAF | Currency Adjustment Factor | Döviz kuru değişiminin yansıtılması. |
| PSS | Peak Season Surcharge | Yoğun sezonda talep artışına bağlı ek ücret. |
| GRI | General Rate Increase | Belirli bir tarihten itibaren geçerli genel oran artışı. |
| LSS | Low Sulphur Surcharge | Düşük kükürtlü yakıt kullanma zorunluluğunun maliyeti. |
| ISPS | International Ship and Port Facility Security | Gemi ve liman tesisi güvenliği önlemlerinin maliyeti. |
| ERS | Emergency Rate/Risk Surcharge | Rota değişikliği veya acil durum kaynaklı ek maliyet. |
| CIC | Container Imbalance Charge | Boş konteyner dengesizliğinin maliyeti. |
| ETS | Emissions Trading System | AB emisyon tahsisatı maliyetinin yansıtılması (aşağıda ayrıca). |
| FuelEU | FuelEU Maritime | Gemi yakıtının sera gazı yoğunluğuna getirilen AB sınırına uyum maliyetinin yansıtılması (aşağıda ayrıca). |
Bu sayfada hiçbir surşarjın tutarı yazmıyor. Tutarlar armatöre, hatta, yöne ve yürürlük tarihine göre değişir; doğrulayamadığımız tarife yayımlamıyoruz. Kendi rakamlarınızı taşıma sözleşmenizden ve armatörün yayımladığı tarifeden doğrulayın.
2026'da değişen: ETS %100
AB Emisyon Ticaret Sistemi 2024'ten beri denizciliği kapsıyor ve taşıyıcılar tahsisat maliyetini konteyner başına ayrı bir kalem olarak yansıtıyor. Yükümlülük kademeli getirildi:
- 2024
- Doğrulanmış emisyonların %40'ı için tahsisat teslimi
- 2025
- %70
- 2026'dan itibaren
- %100; kapsam da yalnızca CO₂ ile sınırlı değil, metan ve diazot monoksit (N₂O) de dahil
Pratik sonuç: 2025 bütçesiyle hazırlanmış AB rota fiyat listeleri 2026'da tutmaz. Oran %70'ten %100'e çıktığı gibi, LNG yakan gemilerde metan da kapsama girdi. Ayrıca birçok teklifte ETS kalemi "tahmini" olarak verilir ve kesinleşen tutar sonradan faturalanır; teklifi alırken bu kalemin tahmini mi kesin mi olduğunu sorun.
Seferin ne kadarının sayılacağı, nerede yapıldığına bağlıdır. İki AB limanı arasındaki seferlerde ve AB limanında rıhtımda geçen sürede emisyonların tamamı sayılır; AB limanı ile AB dışı bir liman arasındaki seferde emisyonların yarısı. Türk limanı ile AB limanı arasındaki bir sefer bu yüzden sisteme %50 oranında girer.
FuelEU Maritime da 1 Ocak 2025'ten beri onunla birlikte uygulanıyor. (AB) 2023/1805 sayılı Tüzük, 5.000 gros tonun üzerindeki gemilerde kullanılan enerjinin sera gazı yoğunluğuna sınır koyar: 2025'ten itibaren 2020 referans değerinin %2 altında olmalıdır ve indirim sonraki yıllarda derinleşir. AB limanları arasında ve rıhtımda kullanılan enerjinin tamamını, AB dışı bir limana giden ya da oradan gelen seferlerde yarısını kapsar. Taşıyıcılar bu maliyeti yükleyiciye yansıtıyor: kimi ayrı bir FuelEU kalemiyle, kimi ETS ile birlikte tek bir emisyon surşarjı içinde. Teklifinizde hangisinin olduğunu sorun.
Akdeniz'de düşük kükürtlü yakıt. 1 Mayıs 2025'ten beri Akdeniz'in tamamı MARPOL Ek VI kapsamında kükürt oksitleri için emisyon kontrol alanıdır: orada seyreden gemiler kükürt oranı %0,10'u aşmayan yakıt kullanmak zorundadır. Akdeniz seferlerindeki LSS kalemi bu yakıtın maliyetini yansıtır; tutarı taşıyıcının tarifesindedir.
"All-in" gerçekten her şey dahil mi
Hayır; bu, tekliflerin en sık yanlış okunan yeridir. "All-in" ifadesi standart bir tanım değildir; her taşıyıcı ve her forwarder kendi kapsamını kastedir.
Teklif alırken şu dört soruyu yazılı sorun:
- Varış THC'si dahil mi? C kurallarında (CFR, CIF, CPT, CIP) en sık tartışma çıkan kalem budur.
- Ordino ve belge ücretleri dahil mi? Bunlar genellikle acente tarafında doğar ve navlun teklifinde görünmez.
- ETS kalemi tahmini mi kesin mi?
- Surşarjlar sabit mi, tarifeye tabi mi? Sözleşmede "surşarjlar taşıyıcının yürürlükteki tarifesine tabidir" cümlesi varsa sabit fiyatınız yoktur.
Hangi kalemin hangi teslim şeklinde kime ait olduğunu masraf tablosunda kalem kalem bulabilirsiniz.
Teklif neden bozulur: GRI ve PSS zamanlaması
Klasik senaryo: teklif verilir, alıcı kabul eder, booking yapılır. Ama yükleme haftasında ayın 1'i veya 15'inde bir GRI ya da PSS yürürlüğe girer. Kabul edilmiş ama henüz yüklenmemiş booking, yeni tarifeye tabi olur.
Sonuç: organizatör müşterisine sabitlediği fiyat ile taşıyıcıdan aldığı fiyat arasında sıkışır. Üç aylık sabit navlun anlaşması yapan ihracatçı da ay ortasında yürürlüğe giren PSS ile karşılaşır.
Teklifin geçerlilik tarihini booking tarihine değil, yükleme tarihine göre okuyun. Aradaki her GRI/PSS yürürlük tarihi sizin riskinizdir. Teklif alırken "bu fiyat hangi tarihe kadar hangi koşulda geçerli" sorusunu yazılı sorun.
Sözleşmede "surşarjlar taşıyıcının yürürlükteki tarifesine tabidir" ifadesini görüyorsanız elinizde sabit fiyat yoktur. Uzun vadeli anlaşmalarda hangi kalemlerin sabitlendiğini ve hangilerinin serbest bırakıldığını kalem kalem yazdırın.
Faturaya itiraz ederken önce muhatabı doğru seçin. Armatör kalemi için terminale, terminal kalemi için armatöre yazmak zaman kaybettirir; bu sırada sayaçlar işlemeye devam eder.
Ne zaman yanlış gider
Varış THC'si kimseye ait değil sanılıyor
CFR veya CIF satışta satıcı navlunu öder ve konşimentoda "navlun ödendi" yazar. Alıcı bunu görüp varışta THC ödemeyi reddeder; konteyner terminalde bekler ve demuraj işlemeye başlar.
Yapılacak: varış terminal masraflarının navluna dahil olup olmadığını sözleşmede açıkça yazın. Bu, C kurallarının bilinen boşluğudur.
Sabit fiyat sanılan teklif sabit değil
Üç aylık anlaşma yapılır ama surşarjlar tarifeye bırakılmıştır. Ay ortasında PSS devreye girer ve fiyat değişir. Sözleşme metni buna izin verdiği için itiraz zemini zayıftır.
2025 fiyat listesiyle 2026 bütçesi yapılıyor
AB rotalarında ETS oranı %70'ten %100'e çıktı ve kapsama metan ile diazot monoksit (N₂O) eklendi. Eski listeyle hazırlanan bütçe tutmaz.
Fatura tek satır geliyor, döküm istenmiyor
Toplam tutar tek kalemde faturalandığında hangi surşarjın ne kadar olduğu görünmez; itiraz edilebilecek bir kalem varsa fark edilmez.
Yapılacak: her faturada kalem adı, adet ve birim fiyatın ayrı ayrı yazılmasını isteyin.
Sık sorulanlar
THC'yi kim öder?
Teslim şekline ve sözleşmeye bağlıdır. Kalkış THC'si genellikle ihracat tarafında, varış THC'si ithalat tarafında doğar; ama C kurallarında varış THC'sinin navluna dahil olup olmadığı taşıma sözleşmesine bağlıdır ve en sık tartışma buradan çıkar.
Kalem kalem dağılım için teslim şekilleri masraf tablosuna bakın.
Surşarjlara itiraz edebilir miyim?
Surşarjlar armatörün tek taraflı yayımladığı tarifeye dayanır; bu yüzden "bu ücret olmasın" demek genellikle sonuç vermez. İtiraz edilebilecek olan hesabın kendisidir: kalem sözleşmenizde var mıydı, doğru tarife uygulandı mı, yürürlük tarihi sizin sevkiyatınızı kapsıyor mu.
Bu yüzden teklif aşamasında hangi surşarjların uygulanacağını yazılı almak, sonradan itiraz etmekten çok daha etkilidir.
Navlun fiyatları neden bu kadar değişiyor?
Temel navlun arz-talep dengesine göre hareket eder; üzerine yakıt, kur ve sezon surşarjları biner. Rota kesintileri ve kapasite değişimleri kısa sürede büyük oynamalar yaratabilir.
Bu sayfada güncel seviye veya tahmin vermiyoruz. Piyasa verisi için UNCTAD'ın yıllık deniz taşımacılığı raporuna ve armatörlerin kendi tarife duyurularına bakın; bize sorarsanız sizin rotanız için güncel teklifi çıkarırız.
ETS kalemi her sevkiyatta çıkar mı?
AB Emisyon Ticaret Sistemi kapsamındaki seferlerde çıkar, yani AB limanlarına gelen, AB limanlarından giden ve AB içi seferlerde. İki AB limanı arasında emisyonların tamamı, AB dışı bir limana giden ya da oradan gelen seferde yarısı sayılır. Kapsam dışı rotalarda bu kalem doğmaz.
Tutarın nasıl hesaplandığı ve yükleyiciye nasıl yansıtıldığı taşıyıcıya göre değişir; teklifte "tahmini" mi yoksa kesinleşmiş mi olduğunu sorun.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu — Denizciliğin AB ETS'e dahil edilmesi (SSS) Kademeli yükümlülük: 2024'te %40, 2025'te %70, 2026'dan itibaren %100; 2026'dan itibaren metan ve azot oksidin kapsama girmesi; AB limanları arasında ve rıhtımda emisyonların %100'ü, AB dışı bir limana giden ya da oradan gelen seferlerde %50'si · climate.ec.europa.eu · erişim 28.09.2026
- UNCTAD — Review of Maritime Transport 2025 Navlun piyasası ve surşarj yapısına ilişkin kurumsal veri · unctad.org · erişim 01.09.2026
- FIATA — Uygulama rehberleri Taşıma işleri organizatörleri için surşarj ve sözleşme uygulaması · fiata.org · erişim 01.09.2026
- AB — Konteyner hat konsorsiyumlarına rekabet muafiyeti tüzüğü (2020/436) Muafiyet 25 Nisan 2024'te sona erdi ve yenilenmedi; hat iş birlikleri artık genel rekabet kurallarına tabi · eur-lex.europa.eu · erişim 01.09.2026
- Avrupa Komisyonu — FuelEU Maritime (AB) 2023/1805 sayılı Tüzük, 1 Ocak 2025'ten itibaren uygulanıyor; 5.000 gros tonun üzerindeki gemiler; 2025'ten itibaren sera gazı yoğunluğu 2020 referansının %2 altında, sonraki yıllarda daha derin indirim · transport.ec.europa.eu · erişim 28.09.2026
- Clean Hydrogen Partnership, AB politika gözlemevi — FuelEU Maritime Kapsam: AB içi seferlerde kullanılan enerjinin %100'ü, üçüncü ülkelere giden ya da oradan gelen seferlerde %50'si · observatory.clean-hydrogen.europa.eu · erişim 28.09.2026
- Maersk — Müşteri duyurusu: Increase in Emissions Surcharge in 2026 (11.12.2025) AB ETS ve FuelEU uyum maliyetlerini birlikte kapsayan tek bir emisyon surşarjı · maersk.com (PDF) · erişim 28.09.2026
- Hong Kong Shippers' Council — Shipping Alert 2025-2 (10.03.2025) Taşıyıcıların karbon kaynaklı surşarj duyuruları; MSC'nin FuelEU uyumu için duyurduğu emisyon surşarjı dahil · hkshippers.org.hk (PDF) · erişim 28.09.2026
- IMO — New sulphur emission limits enter into effect in the Mediterranean (01.05.2025) Akdeniz 1 Mayıs 2025'ten itibaren MARPOL Ek VI kapsamında kükürt oksitleri için emisyon kontrol alanı; kükürt sınırı %0,1 · imo.org · erişim 28.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Surşarjların hiçbirinin uluslararası bir düzenleyici tanımı yoktur; armatörün tarifesine bağlı, tek taraflı değiştirilebilen ticari kalemlerdir. Adlandırma ve kapsam taşıyıcıdan taşıyıcıya değişir. Bu sayfada hiçbir tarife rakamı yer almaz; kendi rakamlarınızı taşıma sözleşmenizden ve taşıyıcının yayımladığı tarifeden doğrulayın.
Değişiklik günlüğü
- AB ETS'nin coğrafi kapsamı (AB içinde ve rıhtımda %100, AB dışı limanlara giden ya da oradan gelen seferlerde %50), FuelEU Maritime ve Akdeniz kükürt emisyon kontrol alanı eklendi; her biri listelenen kaynaktan doğrulandı.
- Sayfa yayımlandı. AB ETS kademeli yükümlülük oranları ve 2026'dan itibaren metan ile azot oksidin kapsama girmesi Avrupa Komisyonu'nun SSS sayfasından doğrulandı.