Konteyner yükleme: CTU Kodu, ağırlık dağılımı ve mühür Yük konteynerde kayarsa sorumluluk yükletene döner.
Konteyner yüklemenin uluslararası uygulama kuralı IMO, ILO ve UNECE'nin CTU Kodudur. Bağlayıcı değildir ama taşıyıcılar ve terminaller ona göre çalışır. Kod açık konuşur: taşıyıcı yükü aldığı gibi teslim etmekle yükümlü olsa da kötü yükleme ve sabitlemeden doğan kusurdan yükleten sorumlu kalır. Yükün ağırlık merkezi konteynerin ortasına yakın olmalıdır; pratik kural, yük ağırlığının %60'ından fazlasının konteyner boyunun yarısında toplanmamasıdır. Mühür yüklemeden hemen sonra takılır ve numarası belgelere yazılır. Varışta numara tutmuyorsa konteyner yolda açılmış olabilir.
CTU Kodu nedir
CTU, yük taşıma birimi demektir: konteyner, takas gövdesi, römork, vagon. IMO/ILO/UNECE Yük Taşıma Birimlerinin Yüklenmesine İlişkin Uygulama Kodu (CTU Kodu) 2014'te üç kuruluşça onaylandı ve IMO tarafından MSC.1/Circ.1497 ile yayımlandı; 1997 tarihli yükleme rehberinin yerini aldı. IMO'nun kendi tanımıyla bağlayıcı olmayan küresel bir uygulama kodudur. Ek açıklayıcı malzeme ayrı bir genelgededir (MSC.1/Circ.1498) ve kodun parçası sayılmaz.
Sorumluluk zinciri
Kodun 4. bölümü, ulusal mevzuat ve sözleşmeler saklı kalmak üzere, zincirdeki işlevleri ayırır:
- Yükleten (shipper): taşımaya güvenli ve uygun bir yük teslim etmekle yükümlüdür. Taşıyıcı sözleşme gereği yükü aldığı gibi teslim etmekle sorumlu olsa da kötü yükleme ve sabitlemeden doğan kusurdan yükleten sorumlu kalır (m. 4.1.2).
- Paketleyen ve gönderen: yükleten bu işleri kendisi yapmıyorsa, paketleyen ve gönderen yükletene karşı yükümlülüklerini yerine getirir; getirmezlerse yükleten kötü paketleme, sabitleme, elleçleme ya da bildirimden doğan kusur için onlara başvurabilir (m. 4.1.2).
- CTU işleticisi: amaca uygun, uluslararası yapısal bütünlük şartlarını karşılayan, temiz ve zararlı izi olmayan birim sağlar (m. 4.2.1).
Ağırlık dağılımı
Yükün ağırlık merkezi konteynerin boy ve en ortasına yakın olmalıdır. Kod, ağırlık merkezinin kaçıklığının genel olarak %5'i geçmemesini ister ve bunu pratik bir kurala bağlar: yük ağırlığının %60'ı konteyner boyunun %50'sinde (CTU Kodu Ek 7). Kod, terminalin konteyneri kaldırırken bu kuralın aşılıp aşılmadığını değerlendirmesini ve aşıldıysa düzeltme yoluna gitmesini de ister.
Konteynerin kendisinin de sınırı var. Genel amaçlı konteynerde yan duvarlar azami yükün %60'ına, ön duvar ve kapı tarafı %40'ına eşit düzgün yayılı yüke dayanacak şekilde yapılır (m. 6.2.4). Kapıya yaslanan yük bu sınırı zorlar.
Sabitleme: hangi kuvvete göre
Sabitleme, yolculukta beklenen ivmelere göre boyuna ve enine yönde ayrı ayrı hesaplanır. Kodun verdiği katsayılar (g cinsinden):
| Mod | Boyuna, ileri | Boyuna, geri | Enine |
|---|---|---|---|
| Karayolu | 0,8 | 0,5 | 0,5 |
| Demiryolu (kombine) | 0,5 | 0,5 | 0,5 |
| Deniz, A bölgesi (Hs ≤ 8 m) | 0,3 | 0,3 | 0,5 |
| Deniz, B bölgesi (8 < Hs ≤ 12 m) | 0,3 | 0,3 | 0,7 |
| Deniz, C bölgesi (Hs > 12 m) | 0,4 | 0,4 | 0,8 |
Kodun deniz bölgeleri tablosuna göre Akdeniz ve Karadeniz A bölgesindedir (5. bölüm). Demiryolunda parantez içindeki daha yüksek değerler yalnız 150 milisaniye ve daha kısa darbeler içindir; tablo olağan değerleri gösterir. Kod, yükün yalnız kendi ağırlığının, sürtünme yüksek olsa bile, yeterli sabitleme sağlamadığını belirtir; takozla engellenemeyen yük bağlanmalıdır (m. 5.4).
Karayolunda ileri yön için katsayı 0,8'dir: ani frende yük, kendi ağırlığının 0,8 katı kadar bir kuvvetle öne itilir. Konteyner deniz yolculuğundan önce ya da sonra karayolunda da taşınıyorsa sabitleme karayolu değerlerini karşılamalıdır.
CSC plakası
Uluslararası deniz taşımacılığındaki konteynerin arka tarafında, genellikle sol kapıda, CSC güvenlik onay plakası bulunur; plakasız konteyner uluslararası trafikte kullanılmamalıdır. Plakada yükleyen için en önemli bilgi azami brüt ağırlıktır ve hiçbir zaman aşılmamalıdır (m. 8.2.1.2).
CSC, konteynerin üretimden 5 yıl sonra, sonra da en az 30 ayda bir esaslı muayeneden geçmesini ister. Bir sonraki muayene tarihi plakaya işlenir; alternatif olarak işletici, onaylı sürekli muayene programı (ACEP) uygular ve plakada ACEP işareti bulunur (m. 8.2.1.3).
Mühür
- Ne zaman: gerektiğinde yükleten, uluslararası taşımadaki konteynerin yükleme bitince hemen, kendine özgü tanıtım numarası olan bir mühürle mühürlenmesini sağlar. Ülkeler bu mühürlerin ISO 17712 standardını karşılamasını isteyebilir (m. 11.1.2).
- Belge: konteyner numarası, doğru brüt ağırlık ve gerektiğinde mühür numarası ilgili belgelere yazılır (m. 3.6).
- Varışta: mühür numarası belgeyle karşılaştırılır. Numara farklıysa, mühür hasarlıysa ya da yoksa konteyner yolda açılmış olabilir; bu durumda CTU işleticisiyle iletişime geçilir (m. 3.7, 12.1.2).
- ABD'ye yük: ABD gümrüğünün CTPAT programı, üyelerinin ABD'ye giden ya da oradan gelen yüklerinin, yükleme biter bitmez ISO 17712'nin yüksek güvenlik şartını karşılayan bir mühürle kapatılmasını ister (asgari güvenlik kriteri 6.2). Mühür takılırken VVTT adımları izlenir: mühür ve kilit mekanizmasına bakılır, numara belgeyle karşılaştırılır, mühür çekilir, bulon mühür döndürülüp gevşemediği denenir (6.7).
Ne zaman yanlış gider
Ağır yük konteynerin bir ucuna toplanıyor
Yükün %60'ından fazlası konteyner boyunun yarısında toplanırsa kaldırma ve taşıma dengesi bozulur; terminal konteyneri düzeltme için ayırabilir.
Yük kapıya yaslanıyor
Kapı tarafı azami yükün yalnız %40'ına dayanacak şekilde yapılır. Kapıya dayanan yük varışta kapı açılınca düşebilir.
Sabitleme yalnız deniz için yapılıyor
Deniz A bölgesinde boyuna katsayı 0,3, karayolunda ileri yönde 0,8'dir. Konteyner limana tırla gidiyorsa en yüksek kuvvet yolda gelir.
Mühür numarası belgeye yazılmıyor
Varışta karşılaştıracak numara yoksa, konteynerin yolda açılıp açılmadığını göstermenin ilk yolu kaybolur.
Sık sorulanlar
CTU Kodu zorunlu mu?
Hayır, IMO onu bağlayıcı olmayan bir uygulama kodu olarak tanımlar. Ama kod, yükleme ve sabitlemeden doğan kusurda yükletenin sorumlu kaldığını söyler ve taşıma zincirindeki taraflar ona göre çalışır.
Konteyner ağırlık dağılımını nasıl kontrol ederim?
Pratik kural: yük ağırlığının %60'ından fazlası konteyner boyunun yarısında toplanmamalı. Ağır parçaları boyun ortasına yakın ve zemine yayılmış yerleştirin.
Varışta mühür numarası farklı çıktı, ne yapmalıyım?
Kod, bunun konteynerin yolda açıldığını gösterebileceğini söyler ve CTU işleticisiyle iletişime geçilmesini ister (m. 12.1.2). Teslimde tutanak tutun ve taşıyıcıya yazılı bildirin; sigortanız varsa sigortacınıza da haber verin.
Her mühür ISO 17712 uyumlu mu olmalı?
CTU Kodu'na göre ülkeler bunu isteyebilir. ABD'nin CTPAT programı üyelerinden ABD yüklerinde ISO 17712 yüksek güvenlik mührü ister. Varış ülkesinin ve taşıyıcının şartını önceden sorun.
Kaynaklar
- IMO — MSC.1/Circ.1497, IMO/ILO/UNECE CTU Kodu (16.12.2014) m. 3.6–3.7 (yükleme sonu ve boşaltma), m. 4.1–4.2 (sorumluluk zinciri), m. 5.3–5.4 (ivme katsayıları), m. 6.2.4 (duvar dayanımı), m. 8.2.1 (CSC plakası, 5 yıl, 30 ay, ACEP), m. 11.1.2 (mühür, ISO 17712), m. 12.1.2 (mühür uyuşmazlığı), 5. bölüm (deniz bölgeleri), Ek 7 (ağırlık merkezi, %60/%50 kuralı) · imo.org (PDF) · erişim 29.09.2026
- IMO — CTU Kodu sayfası Bağlayıcı olmayan küresel uygulama kodu; 1997 rehberinin güncellemesi · imo.org · erişim 29.09.2026
- ABD Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) — CTPAT Minimum Security Criteria, U.S. Importers (Ekim 2021) Kriter 6.2 (ISO 17712 yüksek güvenlik mührü), 6.7 (VVTT) · cbp.gov (PDF) · erişim 29.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. CTU Kodu ve CTPAT metinleri doğrudan okunmuş ve madde numaraları verilmiştir. Sabitleme hesabı yükün türüne, ambalajına ve kullanılan malzemeye göre değişir; ağır ya da özel yükte sabitleme planını yükleme öncesinde taşıyıcınızla ve bir uzmanla teyit edin.
Değişiklik günlüğü
- Sayfa yayımlandı. CTU Kodu IMO'nun yayımladığı MSC.1/Circ.1497 metninden, CTPAT kriterleri CBP'nin yayımladığı belgeden doğrudan okunarak yazıldı.