Şerh düşülmezse teslim uygun sayılır.

Şerh: üç ayrı süre

Kanunun kurduğu mekanizma bir karinedir: süresinde bildirim yapılmazsa, eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır. Karine çürütülebilir ama ispat yükü artık sizdedir — ve teslimden sonra hasarın taşıma sırasında oluştuğunu ispatlamak zordur. Şerh, bu yüzden bir formalite değil, delil üretme anıdır.

Biçim şartları da kanunda yazılıdır:

• Teslimden sonra yapılan bildirim yazılı olmak zorundadır (m. 889/4). Telekomünikasyon araçlarıyla yapılabilir; bildirimde bulunanın kim olduğu anlaşılıyorsa imza gerekmez.
• Sürenin korunması için bildirimin zamanında gönderilmiş olması yeterlidir — karşı tarafa ulaşması ayrıca aranmaz (m. 889/4).
• Bildirim teslim sırasında yapılıyorsa, eşyayı teslim eden kişiye yapılması yeterlidir (m. 889/5). Yani şoföre düşülen şerh geçerlidir.
• Bildirimde zararın gerekli açıklıkla belirtilmesi gerekir (m. 889/1). "Hasarlıdır" tek başına zayıftır; hangi koli, ne tür hasar, ne ölçüde.

Tazminat limiti: 8,33 ÖÇH

Şerh doğru düşüldüğünde bile taşıyıcının ödeyeceği tutar sınırsız değildir. Gönderinin tamamının zıyaı veya hasarı hâlinde tazminat, gönderinin net olmayan (brüt) ağırlığının her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkını karşılayan tutar ile sınırlıdır (m. 882/1).

• Kısmi hasarda ölçü, gönderinin tamamı değer kaybettiyse tamamının, bir kısmı kaybettiyse yalnız o kısmın brüt ağırlığıdır (m. 882/2).
• Gecikmede sorumluluk, taşıma ücretinin üç katı ile sınırlıdır (m. 882/3).
• Kur: ÖÇH, eşyanın taşıma amacıyla taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki — veya taraflarca kararlaştırılan başka bir tarihteki — Merkez Bankası değerine göre Türk Lirasına çevrilir (m. 882/4). Hasarın ortaya çıktığı tarih değil, teslim tarihi.
• Taşıyıcı ayrıca taşıma ücretini geri verir ve taşımayla ilgili vergi, resim ve diğer giderleri karşılar (m. 883/1).

Pratik sonucu şudur: limit ağırlığa bağlıdır, malın değerine değil. Hafif ama pahalı yükte 8,33 ÖÇH/kg gerçek zararın çok altında kalabilir. Bu tür yüklerde taşıma sigortası bir tercih değil, hesabın parçasıdır.

CMR ile TTK aynı şeyi söylemiyor

Uluslararası karayolu taşımasında CMR Sözleşmesi gündeme gelir. Sözleşmenin 1956 tarihli asıl metni tazminatı farklı bir birimle sınırlar ve gecikmede TTK'dan ayrılır:

Limitin uygulanmadığı hâl

Sorumluluk sınırları mutlak değildir. Zarara kasten ya da pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiil veya ihmalin sebebiyet verdiği ispat edilirse, taşıyıcı bu Kısımda öngörülen sorumluluktan kurtulma ve sınırlama hükümlerine dayanamaz (m. 886/1).

Eşik yüksektir: basit ihmal yetmez, "pervasızca ve bilerek" aranır ve ispat yükü iddia edendedir. Ama eşik aşıldığında 8,33 ÖÇH tavanı tamamen kalkar — bu yüzden ağır ihmal iddiaları hasar dosyalarında ayrı bir eksen olarak yürür.

Ne zaman yanlış gider

Şerh düşülmüyor, "sonra hallederiz" deniyor

Görünen hasarda süre teslim anıyla biter (m. 889/1). Ertesi gün yapılan bildirim karineyi durdurmaz; artık hasarın taşımada oluştuğunu ispat etmeniz gerekir.

Şerh düşülüyor ama "hasarlı" yazılıyor

Kanun zararın gerekli açıklıkla belirtilmesini istiyor (m. 889/1). Hangi koli, hangi tür hasar, ne ölçüde — fotoğraf ve koli numarasıyla birlikte. Belirsiz şerh, dosyanın en zayıf halkası olur.

Gizli hasarda yedi gün kaçırılıyor

Ambalaj sağlam görünüp içerik hasarlıysa süre teslimden sonra yedi gündür (m. 889/2). Depoda haftalar sonra açılan paletlerde bu süre çoktan geçmiş olur.

Gecikme bildirimi ayrı bir süre olduğu bilinmiyor

Gecikme için süre yirmi bir gündür ve sonucu karine değil, hakkın sona ermesidir (m. 889/3). Hasar bildirimi yapılmış olması gecikme hakkını korumaz.

Tazminat malın faturasına göre bekleniyor

Limit ağırlığa bağlıdır (m. 882/1). Hafif ve değerli yükte fatura tutarı ile 8,33 ÖÇH/kg arasındaki fark, sigortasız kalındığında doğrudan zarardır.