CMR'de şerh ve tazminat limiti: 8,33 ÖÇH Şerh düşülmezse teslim uygun sayılır.
Karayolu taşımasında hasar görünüyorsa, gönderen veya gönderilen bunu en geç teslim anına kadar bildirmek zorundadır; bildirmezse eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır (TTK m. 889/1). Hasar gizliyse süre yedi gün, gecikme için yirmi bir gündür (m. 889/2–3). Şerh doğru düşülse bile tazminat sınırlıdır: gönderinin brüt ağırlığının her kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkı (m. 882/1). Bu sınır, zarar kasten veya pervasızca bir davranışla verilmişse uygulanmaz (m. 886).
Aşağıdaki madde numaraları 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile CMR Sözleşmesi'nin Birleşmiş Milletler antlaşma külliyatındaki asıl metninden doğrudan alınmıştır. Somut bir sevkiyatta hangi metnin uygulanacağı (TTK mı, CMR mi) taşımanın niteliğine ve tarafların yerleşim yerlerine göre değişir. Hasar dosyanız varsa taşıma hukuku alanında çalışan bir avukata danışın.
Şerh: üç ayrı süre
Kanunun kurduğu mekanizma bir karinedir: süresinde bildirim yapılmazsa, eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır. Karine çürütülebilir ama ispat yükü artık sizdedir; teslimden sonra hasarın taşıma sırasında oluştuğunu ispatlamak zordur. Şerh, bu yüzden bir formalite değil, delil üretme anıdır.
| Durum | Süre | Bildirilmezse | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Hasar açıkça görünüyor | En geç teslim anına kadar | Sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır | m. 889/1; CMR m. 30/1 |
| Hasar açıkça görünmüyor (gizli hasar) | Teslimden sonra yedi gün | Aynı karine geçerli | m. 889/2; CMR m. 30/1 |
| Teslim süresi aşıldı (gecikme) | Teslimden itibaren yirmi bir gün | Gecikmeden kaynaklanan haklar sona erer | m. 889/3; CMR m. 30/3 |
Üçüncü satır diğer ikisinden farklıdır: orada bir karine değil, hakkın sona ermesi vardır. Gecikme bildirimi yirmi bir günü aşarsa tartışılacak bir şey kalmaz. Uluslararası taşımada CMR aynı üç süreyi kendi ayrıntılarıyla koyar: yedi günlük sürede pazar ve resmî tatil günleri sayılmaz, gizli hasarda çekince yazılı olmalıdır (m. 30/1), gecikmede yirmi bir gün eşyanın alıcının emrine hazır tutulduğu andan başlar (m. 30/3) ve teslim günü hesaba katılmaz (m. 30/4).
Biçim şartları da kanunda yazılıdır:
- Teslimden sonra yapılan bildirim yazılı olmak zorundadır (m. 889/4). Telekomünikasyon araçlarıyla yapılabilir; bildirimde bulunanın kim olduğu anlaşılıyorsa imza gerekmez.
- Sürenin korunması için bildirimin zamanında gönderilmiş olması yeterlidir; karşı tarafa ulaşması ayrıca aranmaz (m. 889/4).
- Bildirim teslim sırasında yapılıyorsa, eşyayı teslim eden kişiye yapılması yeterlidir (m. 889/5). Yani şoföre düşülen şerh geçerlidir.
- Bildirimde zararın gerekli açıklıkla belirtilmesi gerekir (m. 889/1). "Hasarlıdır" tek başına zayıftır; hangi koli, ne tür hasar, ne ölçüde.
Tazminat limiti: 8,33 ÖÇH
Şerh doğru düşüldüğünde bile taşıyıcının ödeyeceği tutar sınırsız değildir. Gönderinin tamamının zıyaı veya hasarı hâlinde tazminat, gönderinin net olmayan (brüt) ağırlığının her bir kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkını karşılayan tutar ile sınırlıdır (m. 882/1).
- Kısmi hasarda ölçü, gönderinin tamamı değer kaybettiyse tamamının, bir kısmı kaybettiyse yalnız o kısmın brüt ağırlığıdır (m. 882/2).
- Gecikmede sorumluluk, taşıma ücretinin üç katı ile sınırlıdır (m. 882/3).
- Kur: ÖÇH, eşyanın taşıma amacıyla taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki (veya taraflarca kararlaştırılan başka bir tarihteki) Merkez Bankası değerine göre Türk Lirasına çevrilir (m. 882/4). Hasarın ortaya çıktığı tarih değil, teslim tarihi.
- Taşıyıcı ayrıca taşıma ücretini geri verir ve taşımayla ilgili vergi, resim ve diğer giderleri karşılar (m. 883/1).
Pratik sonucu şudur: limit ağırlığa bağlıdır, malın değerine değil. Hafif ama pahalı yükte 8,33 ÖÇH/kg gerçek zararın çok altında kalabilir. Bu tür yüklerde taşıma sigortası bir tercih değil, hesabın parçasıdır.
CMR ile TTK aynı şeyi söylemiyor
Uluslararası karayolu taşımasında CMR Sözleşmesi gündeme gelir. Sözleşmenin 1956 tarihli asıl metni tazminatı farklı bir birimle sınırlar ve gecikmede TTK'dan ayrılır:
| Konu | CMR 1956 asıl metni | TTK |
|---|---|---|
| Zıya/hasar limiti | Kg başına 25 frank; "frank", 10/31 gram ağırlığında ve 900 milyemlik saflıkta altın frank (m. 23/3) | Kg başına 8,33 ÖÇH (m. 882/1) |
| Gecikme tavanı | Taşıma ücretini aşamaz (m. 23/5) | Taşıma ücretinin üç katı (m. 882/3) |
| Masrafların iadesi | Tam zıyada taşıma ücreti, gümrük vergileri ve diğer masraflar tamamen; kısmi zıyada orantılı (m. 23/4) | Taşıma ücreti geri verilir, vergi ve giderler karşılanır (m. 883/1) |
| Bildirim süreleri | Görünen hasar: teslim anında. Gizli hasar: pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün, yazılı (m. 30/1). Gecikme: eşyanın alıcının emrine hazır tutulmasından itibaren yirmi bir gün içinde yazılı çekince (m. 30/3) | Teslim anı; yedi gün; yirmi bir gün (m. 889/1–3) |
| Sınırların kalktığı hâl | Kasıtlı kötü davranış ya da davaya bakan mahkemenin hukukuna göre ona eşdeğer sayılan kusur; taşıyıcının adamları ve yardımcıları için de (m. 29) | Kast ya da zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle pervasızca davranış (m. 886/1) |
Sık karşılaşılan "CMR 8,33 ÖÇH der" cümlesi asıl metinde yoktur: 8,33 ÖÇH, sözleşmeye 1978 Protokolü ile giren birimdir. Protokol m. 2, m. 23/3'ü kg başına 8,33 hesap birimi olarak değiştirdi; Türkiye CMR'ye ve Protokol'e 2 Ağustos 1995'te katıldı. Yurt içi taşımada aynı rakamın dayanağı TTK m. 882/1'dir.
Limitin uygulanmadığı hâl
Sorumluluk sınırları mutlak değildir. Zarara kasten ya da pervasızca bir davranışla ve böyle bir zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiil veya ihmalin sebebiyet verdiği ispat edilirse, taşıyıcı bu Kısımda öngörülen sorumluluktan kurtulma ve sınırlama hükümlerine dayanamaz (m. 886/1).
Eşik yüksektir: basit ihmal yetmez, "pervasızca ve bilerek" aranır ve ispat yükü iddia edendedir. Ama eşik aşıldığında 8,33 ÖÇH tavanı tamamen kalkar; bu yüzden ağır ihmal iddiaları hasar dosyalarında ayrı bir eksen olarak yürür.
Uluslararası taşımada CMR'deki karşılığı m. 29'dur: zarar taşıyıcının kasıtlı kötü davranışından ya da davaya bakan mahkemenin hukukuna göre buna eşdeğer sayılan kusurundan doğmuşsa, taşıyıcı sorumluluğu kaldıran ya da sınırlayan veya ispat yükünü değiştiren hükümlere dayanamaz. Aynı kural adamlarının, acentelerinin ve taşımada yararlandığı diğer kişilerin fiilleri için de geçerlidir (m. 29/2).
Ne zaman yanlış gider
Şerh düşülmüyor, "sonra hallederiz" deniyor
Görünen hasarda süre teslim anıyla biter (m. 889/1). Ertesi gün yapılan bildirim karineyi durdurmaz; artık hasarın taşımada oluştuğunu ispat etmeniz gerekir.
Şerh düşülüyor ama "hasarlı" yazılıyor
Kanun zararın gerekli açıklıkla belirtilmesini istiyor (m. 889/1). Hangi koli, hangi tür hasar, ne ölçüde, fotoğraf ve koli numarasıyla birlikte. Belirsiz şerh, dosyanın en zayıf halkası olur.
Gizli hasarda yedi gün kaçırılıyor
Ambalaj sağlam görünüp içerik hasarlıysa süre teslimden sonra yedi gündür (m. 889/2). Depoda haftalar sonra açılan paletlerde bu süre çoktan geçmiş olur.
Gecikme bildirimi ayrı bir süre olduğu bilinmiyor
Gecikme için süre yirmi bir gündür ve sonucu karine değil, hakkın sona ermesidir (m. 889/3). Hasar bildirimi yapılmış olması gecikme hakkını korumaz.
Tazminat malın faturasına göre bekleniyor
Limit ağırlığa bağlıdır (m. 882/1). Hafif ve değerli yükte fatura tutarı ile 8,33 ÖÇH/kg arasındaki fark, sigortasız kalındığında doğrudan zarardır.
Sık sorulanlar
Hasarı ne zamana kadar bildirmem gerekir?
Hasar açıkça görünüyorsa en geç teslim anına kadar; görünmüyorsa teslimden sonra yedi gün içinde (TTK m. 889/1–2). Bildirilmezse eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır.
Gecikme ayrı bir süredir: yirmi bir gün (m. 889/3).
Şerhi şoföre düşmek yeterli mi?
Teslim sırasında yapılan bildirim için evet: kanun, bildirimin eşyayı teslim edene yapılmasını yeterli sayar (m. 889/5).
Teslimden sonra yapılan bildirim ise yazılı olmak zorundadır (m. 889/4).
Taşıyıcı en fazla ne kadar öder?
Gönderinin brüt ağırlığının her kilogramı için 8,33 Özel Çekme Hakkı karşılığı tutar (m. 882/1). Gecikmede tavan, taşıma ücretinin üç katıdır (m. 882/3). Ayrıca taşıma ücreti iade edilir, vergi ve giderler karşılanır (m. 883/1).
ÖÇH hangi tarihin kuruyla çevrilir?
Eşyanın taşıma amacıyla taşıyıcıya teslim edildiği tarihteki (ya da taraflarca kararlaştırılan başka bir tarihteki) Merkez Bankası değerine göre (m. 882/4). Hasarın ortaya çıktığı veya ödemenin yapıldığı tarih değil. CMR'ye tabi uluslararası taşımada ise kural farklıdır: Protokol'le eklenen m. 23/7'ye göre davaya bakan mahkemenin ülkesinin parasına hüküm tarihindeki ya da tarafların kararlaştırdığı tarihteki değerle çevrilir.
Limit hiç kalkar mı?
Evet. Zarara kasten veya pervasızca bir davranışla ve zararın meydana gelmesi ihtimalinin bilinciyle işlenmiş bir fiil ya da ihmalin sebebiyet verdiği ispat edilirse, taşıyıcı sınırlama hükümlerine dayanamaz (m. 886/1).
Eşik yüksektir ve ispat yükü iddia edendedir.
Kaynaklar
- Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı) Bildirim süreleri ve tazminat limitleri bu kanundan alınmıştır. Dayanılan maddeler: m. 882 (kg başına 8,33 ÖÇH, kısmi hasar ölçüsü, gecikmede üç kat, ÖÇH'nin çevrim tarihi), m. 883 (taşıma ücreti ve giderlerin iadesi), m. 886 (kasıt ve pervasızlıkta sınırların uygulanmaması), m. 889 (görünen hasarda teslim anı, gizli hasarda yedi gün, gecikmede yirmi bir gün, yazılılık ve muhatap) · mevzuat.gov.tr · erişim 10.09.2026
- CMR — Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (1956) Sözleşmenin asıl metni Birleşmiş Milletler antlaşma külliyatından okundu. Dayanılan maddeler: m. 23/3 (kg başına 25 altın frank; frankın tanımı), m. 23/4 (masrafların iadesi), m. 23/5 (gecikmede taşıma ücreti tavanı). 8,33 ÖÇH ve çevrim tarihi için ayrıca 1978 Protokolü'ne bakınız · treaties.un.org · erişim 10.09.2026
- Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisi, cilt 399, No. 5742 — CMR, İngilizce metin Dayanılan maddeler: m. 29 (kasıtlı kötü davranışta ya da eşdeğer kusurda sınırların uygulanmaması), m. 30 (çekince: teslim anı, pazar ve resmî tatiller hariç yedi gün, gecikmede yirmi bir gün, teslim gününün sayılmaması) · treaties.un.org (PDF) · erişim 28.09.2026
- CMR 1978 Protokolü (Cenevre, 05.07.1978) m. 2: m. 23/3'te kg başına 8,33 hesap birimi, m. 23/7: hüküm tarihindeki ya da kararlaştırılan tarihteki değerle çevrim; BM Antlaşmalar Serisi cilt 1208, No. 19487 · treaties.un.org (PDF) · erişim 29.09.2026
- BM Antlaşma Koleksiyonu — CMR 1978 Protokolü taraf listesi (XI-B-11-a) Türkiye: katılma 2 Ağustos 1995 · treaties.un.org · erişim 29.09.2026
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir ve size ne yapmanız gerektiğini söylemez. Kanun ve sözleşme metinleri doğrudan okunmuş, madde numaraları verilmiştir. Ancak somut bir sevkiyatta hangi metnin uygulanacağı taşımanın niteliğine göre değişir; ayrıca CMR'nin ikincil düzenlemeleri bu sayfada incelenmemiştir. Hasar dosyanız varsa taşıma hukuku alanında çalışan bir avukata danışın.
Değişiklik günlüğü
- 1978 Protokolü'nün metni okundu: 8,33 hesap birimi Protokol m. 2 ile m. 23/3'e girdi; Türkiye CMR'ye ve Protokol'e 2 Ağustos 1995'te katıldı. "Protokol bu sayfada açılmadı" notları kaldırıldı. ÖÇH sorusuna, CMR'ye tabi taşımada çevrimin hüküm tarihindeki değerle yapıldığı (m. 23/7) eklendi; TTK'nın teslim tarihi kuralıyla farkı belirtildi.
- Ekleme: TTK maddelerinin CMR'deki karşılıkları tablolara ve metne eklendi: bildirim süreleri için m. 30 (pazar ve resmî tatiller hariç, yazılılık, gecikmede yirmi bir gün), sınırların kalkması için m. 29. Metin Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Serisi'ndeki İngilizce metinden okundu.
- Sayfa yayımlandı. Süreler ve limitler 6102 sayılı Kanun'un mevzuat.gov.tr'deki resmî metninden; CMR karşılaştırması sözleşmenin Birleşmiş Milletler antlaşma külliyatındaki 1956 tarihli asıl metninden doğrudan okundu. Asıl metnin kg başına 25 altın frank dediği, 8,33 ÖÇH rakamının 1978 Protokolü'yle geldiği ve o protokolün bu çalışmada açılmadığı açıkça belirtildi.