Ο διαμεταφορέας στην Τουρκία: πράκτορας ή μεταφορέας; Οργανώνει ή μεταφέρει; Αποφασίζει η σύμβαση.

Πράκτορας ή μεταφορέας

Με τη σύμβαση διαμεταφοράς, ο διαμεταφορέας αναλαμβάνει να φροντίσει να μεταφερθεί το εμπόρευμα και ο αποστολέας να πληρώσει τη συμφωνημένη αμοιβή (τουρκικός Εμπορικός Κώδικας, TTK, άρθ. 917/1). Η ιδιότητα με την οποία ευθύνεται ο διαμεταφορέας εξαρτάται από το πώς στήνεται η δουλειά:

Τι καλύπτει η υποχρέωση του διαμεταφορέα

Ο νόμος ορίζει την υποχρέωση να φροντίσει τη μεταφορά ως οργάνωση της μεταφοράς (άρθ. 918/1):

• επιλογή του μεταφορικού μέσου και της διαδρομής,
• επιλογή των μεταφορέων που θα εκτελέσουν πράγματι τη μεταφορά και σύναψη των απαραίτητων συμβάσεων μεταφοράς, αποθήκευσης και διαμεταφοράς,
• παροχή στους μεταφορείς των πληροφοριών και οδηγιών που χρειάζονται,
• διασφάλιση των δικαιωμάτων αποζημίωσης του αποστολέα.

Ασφάλιση, συσκευασία, σήμανση και εκτελωνισμός είναι μέρος της υποχρέωσης μόνο αν συμφωνήθηκαν· αν δεν ορίζεται διαφορετικά, ο διαμεταφορέας υποχρεούται μόνο να συνάψει τις συμβάσεις που χρειάζονται γι’ αυτά (άρθ. 918/2).

Και ο αποστολέας έχει υποχρεώσεις: συσκευασία και σήμανση του εμπορεύματος, παροχή των εγγράφων, και για επικίνδυνα εμπορεύματα ενημέρωση για τη φύση του κινδύνου και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν γραπτώς και εγκαίρως. Ο αποστολέας επωμίζεται τα κόστη και τις ζημίες από ανεπαρκή συσκευασία, ελλιπή ενημέρωση για κινδύνους ή ελλιπή ή λανθασμένα έγγραφα, ακόμη και χωρίς υπαιτιότητα (άρθ. 919). Ο διαμεταφορέας έχει δικαίωμα επίσχεσης στο εμπόρευμα για όλες τις απαιτήσεις από τη σύμβαση διαμεταφοράς (άρθ. 923).

Άδεια TİO και ασφάλιση

Η ιδιωτικού δικαίου ευθύνη ορίζεται από τον Εμπορικό Κώδικα· η άδεια λειτουργίας διέπεται από τον Κανονισμό Διοργανωτών Μεταφορών (Resmî Gazete 27.08.2022, τροποποιήσεις Resmî Gazete 19.06.2025 και 13.10.2026). Όποιος ασκεί αυτή τη δραστηριότητα πρέπει να έχει άδεια TİO από το Υπουργείο (άρθ. 5/1).

• Κεφάλαιο: για την απόκτηση ή ανανέωση άδειας απαιτείται κεφάλαιο τουλάχιστον 1.000.000 λιρών (άρθ. 7/1-ç). Οι εταιρείες που είχαν άδεια στις 19 Ιουνίου 2025 δεν χρειάζεται να το πληρούν μέχρι την πρώτη ανανέωση (μεταβατικό άρθ. 6).
• Διάρκεια: η άδεια ισχύει 5 χρόνια· μια πρώτη άδεια μπορεί να εκδοθεί μία φορά για 1 χρόνο (άρθ. 10/1–2). Η άδεια αναγράφει αριθμό, ημερομηνία λήξης, επωνυμία και ΑΦΜ (άρθ. 9/3)· δεν μπορεί να πωληθεί ή να μεταβιβαστεί (άρθ. 9/6).
• Έγγραφο μεταφοράς: ο κάτοχος άδειας δεν μπορεί να μεταφέρει ή να φροντίσει να μεταφερθεί εμπόρευμα που ανέλαβε χωρίς έγγραφο μεταφοράς (άρθ. 17/3).
• Περίοδος ευθύνης: ευθύνεται για απώλεια, ζημιά και κλοπή από τη στιγμή που παραλαμβάνει το εμπόρευμα ως την παράδοσή του (άρθ. 17/4).
• Ασφάλιση: πρέπει να συνάπτει ασφάλιση αστικής ευθύνης μεταφορέα για τις ευθύνες που προκύπτουν από τη μεταφορά που οργανώνει και αναλαμβάνει (άρθ. 19/1).

Οι Κανόνες UTİKAD

Η UTİKAD, ο Σύνδεσμος Παρόχων Υπηρεσιών Διεθνών Μεταφορών και Logistics της Τουρκίας, δημοσιεύει τυποποιημένους όρους που οι διαμεταφορείς μπορούν να εντάξουν στις συμβάσεις τους, γνωστούς ως Κανόνες UTİKAD. Δεν είναι νόμος· ισχύουν μόνο αν έγιναν μέρος της σύμβασης, γραπτώς, προφορικά ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο (άρθ. 1.1). Μόλις ενταχθούν, υπερισχύουν όπου συγκρούονται με τη σύμβαση (άρθ. 1.2), αλλά δεν μπορούν να παρακάμψουν αναγκαστικές διατάξεις του εθνικού δικαίου ή συμβάσεων στις οποίες είναι μέρος η Τουρκία (άρθ. 1.3, άρθ. 23).

• Η ασφάλιση φορτίου είναι ευθύνη του πελάτη· ο διαμεταφορέας δεν τη φροντίζει εκτός αν ο πελάτης το ζητήσει ρητά γραπτώς (άρθ. 3.2).
• Απώλεια και ζημιά: η ευθύνη του διαμεταφορέα υπόκειται στους όρους και τα όρια της νομοθεσίας (άρθ. 12.1). Για υπηρεσίες όπου η νομοθεσία δεν ορίζει όριο, το όριο είναι 2 ΕΤΔ ανά κιλό μικτού βάρους, χωρίς να ξεπερνά την αξία του εμπορεύματος (άρθ. 12.2).
• Καθυστέρηση: οι χρόνοι μεταφοράς που δίνονται είναι εκτιμήσεις· αν ο διαμεταφορέας κριθεί υπεύθυνος για καθυστέρηση, η αποζημίωση δεν μπορεί να ξεπερνά τη χρέωση για τη συγκεκριμένη μεταφορά (άρθ. 13.1–13.2).
• Έμμεση ζημία: δεν υπάρχει ευθύνη για έμμεση ζημία, όπως απώλεια κέρδους, εργασιών ή πελατών (άρθ. 15.1).
• Αδήλωτα εμπορεύματα: ο διαμεταφορέας δεν ευθύνεται για πολύτιμα, επικίνδυνα ή ειδικά εμπορεύματα που δεν δηλώθηκαν γραπτώς κατά τη σύναψη της σύμβασης (άρθ. 15.2).
• Ειδοποίηση ζημιάς: γραπτώς μέσα σε 7 ημέρες από την παράδοση· αλλιώς το εμπόρευμα θεωρείται ότι παραλήφθηκε σε καλή κατάσταση. Για άλλες ζημίες, 14 ημέρες από τη στιγμή που γίνονται γνωστές (άρθ. 18.1–18.2).
• Επίσχεση και κατακράτηση: ο διαμεταφορέας έχει δικαίωμα επίσχεσης και κατακράτησης στα εμπορεύματα και τα έγγραφα του πελάτη για τις απαιτήσεις του (άρθ. 20.1).

Αν ο διαμεταφορέας εξέδωσε FIATA FBL, η εικόνα αλλάζει: κατά τους όρους του FBL, ο διαμεταφορέας που το εκδίδει αναλαμβάνει την ευθύνη εκτέλεσης της πολυτροπικής μεταφοράς ως μεταφορέας. Το όριο είναι 666,67 ΕΤΔ ανά δέμα ή 2 ΕΤΔ ανά κιλό μικτού βάρους, όποιο είναι υψηλότερο· αν η μεταφορά δεν περιλαμβάνει θαλάσσιο ή εσωτερικό πλωτό σκέλος, 8,33 ΕΤΔ ανά κιλό (όροι FBL άρθ. 8.3, 8.5).

Τι να ελέγξετε στη σύμβαση

• Άδεια: ζητήστε αντίγραφο· ελέγξτε τον αριθμό και την ημερομηνία λήξης.
• Δομή τιμής: ενιαία τιμή με το κόστος μεταφοράς ή αμοιβή υπηρεσίας με τον ναύλο να μετακυλίεται χωριστά; Από αυτό εξαρτάται με ποια ιδιότητα ευθύνεται ο διαμεταφορέας.
• Γενικοί όροι: παραπέμπει η προσφορά ή το τιμολόγιο στους Κανόνες UTİKAD ή στους όρους FIATA;
• Ασφάλιση φορτίου: ποιος τη φροντίζει και με ποια κάλυψη; Αν θέλετε να τη φροντίσει ο διαμεταφορέας, ζητήστε το γραπτώς.
• Ειδικά εμπορεύματα: δηλώστε γραπτώς κατά τη σύναψη της σύμβασης το πολύτιμο, επικίνδυνο ή ειδικού χειρισμού φορτίο.

Όταν κάτι πάει στραβά

Χωρίς ασφάλιση φορτίου επειδή ο διαμεταφορέας είναι ασφαλισμένος

Η υποχρεωτική ασφάλιση του διαμεταφορέα καλύπτει την ευθύνη του, όχι την αξία του φορτίου σας. Ό,τι είναι πάνω από το όριο ευθύνης, ή ζημιά για την οποία ο διαμεταφορέας δεν ευθύνεται, μένει ανασφάλιστο.

Η ζημιά αναφέρεται εβδομάδες αργότερα

Αν οι Κανόνες UTİKAD είναι μέρος της σύμβασης και η ζημιά δεν αναφερθεί γραπτώς μέσα σε 7 ημέρες από την παράδοση, το εμπόρευμα θεωρείται ότι παραλήφθηκε σε καλή κατάσταση. Σημειώστε επιφυλάξεις κατά την παράδοση και ειδοποιήστε γραπτώς.

Η ζημία από την καθυστέρηση είναι μεγαλύτερη από τον ναύλο

Όπου ισχύουν οι Κανόνες, η αποζημίωση για καθυστέρηση περιορίζεται στη χρέωση της συγκεκριμένης μεταφοράς. Αν έχετε σύμβαση που εξαρτάται από την ημερομηνία παράδοσης, συμφωνήστε το χωριστά και γραπτώς.

Πολύτιμο φορτίο παραδίδεται ως συνηθισμένο εμπόρευμα

Ο διαμεταφορέας δεν ευθύνεται για πολύτιμα ή επικίνδυνα εμπορεύματα που δεν δηλώθηκαν γραπτώς· για τα επικίνδυνα εμπορεύματα, η ενημέρωση είναι και υποχρέωση του αποστολέα βάσει του Εμπορικού Κώδικα (άρθ. 919/1).